Ivanovo viloyati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42–43-b. — ziyouz.com
Ivanovo viloyati - RF tarkibidagi viloyat. 1929 y. 14 yanv. da taşkil topgan. Mayd. 23,9 ming km2. Aholisi 1222 ming kişi (2000), asosan ruslar. 22 ma'muriy r-n, 17 şahar va 32 şaharça bor. Markazi Ivanovo ş. I. v. Şarqiy Yevropa tekisligining markaziy qismida joylaşgan. Yer yuzasi, asosan, tekislik. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yozi issiq (iyulning örtaça t-rasi 18—19°), qişi örtaça sovuq (yanv. niki — 12°). Yillik yoğin 550—600 mm. Daryolari Volga havzasiga mansub. I. v. da Gorkiy suv omborining bir qismi, Volga — Uvod kanali bor. 200 dan ortiq köl mavjud. Viloyat maydonining 2,9% botqoqlik. Tuproği, asosan, podzol va botqoq tuproqlar. Qariyb 1 mln. ga yer örmon. Sut emizuvçilardan malla quyon, oq quyon, tulki, tiyin; quşlardan karqur, kur, çil, kaklik; botqoqlik va qöllarda ördak, ğozlar uçraydi.
I. v. RFning töqimaçilik (ip, gazlama va zigir tola gazlamasi) sanoati r-nlaridan biri. «Krasnaya Talka» yigiruv f-kasi, melanj va kamvol k-tlari va b. bor. Ip gazlama sanoatining asosiy markazlari: Ivanovo, Kineş-ma, Şuya, Viçuga, Furmanov, Teyko-vo, Rodniki, Yuja. Ziğir tola gazlamasi sanoati markazi — Privoljsk. Töqimaçilik maşinasozligi, asosan, Ivanovo ş. da. Ivanovo «Toçpribor», «Ivtekmaş» i. ç. birlaşmalari, «Elektrokontakt», «Stroymaşina», «Temp» (avtokranlar) z-dlari bor. Töqimaçilik sanoati ehtiyojlari uçun böyoq va kislotalar işlab çiqariladi, neft kimyosi, oziq-ovqat sanoatlari birmunça rivojlangan. Sut-göşt mahsulotlari, konserva va b. işlab çiqariladi. Örmon va yoğoçsizlik sanoati (yoğoçtaxta, mebel i. ç.) rivojlangan. Yoğoç-sozlik korxonalari, asosan, viloyatning Zavoljye va jan.şarqida joylaşgan. Quriliş materiallari sa-noatida ğişt, yiğma temir-beton konstruksiyalar va detallar işlab çiqariladi. Yoqilği-energetika majmui maxdlliy xom-aşyo hisobiga işlaydi (Ivanovo ş. yonidagi torfda işlaydigan elektr stansiyasi, Saratov—Nijniy Novgorod—Çerepovets gazoprovodi). Ğalla, kartoşka, yem-xaşak ekinlari, tolali ziğir, sabzavot ekiladi. Çorvaçilikda sut-göşt çorvaçiligi va çöçqaçilik, zotdor yilqiçilik yetakçi örinda. Palex va Xoluy şaharlari badiiy hunarmandçilik (lok-böyoq mahsulotlarini tayyorlaş, miniatyurali rasm çiziş) ning markazlari sifatida maşhur. Viloyatning asosiy t.y. liniyasi Moskva— Ivanovo—Kineşma. Volga, Teza, Unja, Klyazma daryolarida kema qatnaydi. 7 oliy öquv yurti, kutubxonalar, 5 muzey, 3 teatr bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИВАНОВО ВИЛОЯТИ - РФ таркибидаги вилоят. 1929 й. 14 янв. да ташкил топган. Майд. 23,9 минг км2. Аҳолиси 1222 минг киши (2000), асосан руслар. 22 маъмурий р-н, 17 шаҳар ва 32 шаҳарча бор. Маркази Иваново ш. И. в. Шарқий Европа текислигининг марказий қисмида жойлашган. Ер юзаси, асосан, текислик. Иқлими мўътадил континентал. Ёзи иссиқ (июлнинг ўртача т-раси 18—19°), қиши ўртача совуқ (янв. ники — 12°). Йиллик ёғин 550—600 мм. Дарёлари Волга ҳавзасига мансуб. И. в. да Горький сув омборининг бир қисми, Волга — Уводь канали бор. 200 дан ортиқ кўл мавжуд. Вилоят майдонининг 2,9% ботқоқлик. Тупроғи, асосан, подзол ва ботқоқ тупроқлар. Қарийб 1 млн. га ер ўрмон. Сут эмизувчилардан малла қуён, оқ қуён, тулки, тийин; қушлардан карқур, кур, чил, каклик; ботқоқлик ва қўлларда ўрдак, ғозлар учрайди.
И. в. РФнинг тўқимачилик (ип, газлама ва зигир тола газламаси) саноати р-нларидан бири. «Красная Талка» йигирув ф-каси, меланж ва камволь к-тлари ва б. бор. Ип газлама саноатининг асосий марказлари: Иваново, Кинеш-ма, Шуя, Вичуга, Фурманов, Тейко-во, Родники, Южа. Зиғир тола газламаси саноати маркази — Приволжск. Тўқимачилик машинасозлиги, асосан, Иваново ш. да. Иваново «Точприбор», «Ивтекмаш» и. ч. бирлашмалари, «Электроконтакт», «Строймашина», «Темп» (автокранлар) з-длари бор. Тўқимачилик саноати эҳтиёжлари учун бўёқ ва кислоталар ишлаб чиқарилади, нефть кимёси, озиқ-овқат саноатлари бирмунча ривожланган. Сут-гўшт маҳсулотлари, консерва ва б. ишлаб чиқарилади. Ўрмон ва ёғочсизлик саноати (ёғочтахта, мебель и. ч.) ривожланган. Ёғоч-созлик корхоналари, асосан, вилоятнинг Заволжье ва жан.шарқида жойлашган. Қурилиш материаллари са-ноатида ғишт, йиғма темир-бетон конструкциялар ва деталлар ишлаб чиқарилади. Ёқилғи-энергетика мажмуи махдллий хом-ашё ҳисобига ишлайди (Иваново ш. ёнидаги торфда ишлайдиган электр станцияси, Саратов—Нижний Новгород—Череповец газопроводи). Ғалла, картошка, ем-хашак экинлари, толали зиғир, сабзавот экилади. Чорвачиликда сут-гўшт чорвачилиги ва чўчқачилик, зотдор йилқичилик етакчи ўринда. Палех ва Холуй шаҳарлари бадиий ҳунармандчилик (лок-бўёқ маҳсулотларини тайёрлаш, миниатюрали расм чизиш) нинг марказлари сифатида машҳур. Вилоятнинг асосий т.й. линияси Москва— Иваново—Кинешма. Волга, Теза, Унжа, Клязьма дарёларида кема қатнайди. 7 олий ўқув юрти, кутубхоналар, 5 музей, 3 театр бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.