Ivolga
Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 34–35-b. — ziyouz.com
Ivolga — hunlarga mansub şahar xarobasi (mil. av. 3—1-a.lar). Ulan-Udedan 16 km jan.-ğarbda joylaşgan. Dastlab G. P.Sosnovskiy (1928), söngra V.P.Şilov va A.V.Davidova (1949—50), Buryatiya kompleks in-ti eksneditsiyasi (rahbarn A.V.Davidova, 1955—62) tadqiq etgan. Umumiy mayd. 7,5 ga, atrofi qalin tuproq tepalar (4 ta tepa) va 3 ta xanlaq bilan örab olingan. Şahar xarobasining butun hududi ziç turar joy va xöjalik binolari b-p band. 52 ta yarim yertöla tipidagi turar joy oçilgan, ularning devori xom giştdan terilgap va içki tomondan tik qnlib yoğoç xodalar bilan mustahkamlangap. Tomi 2 tomonga ni-şab qilib, sinç va şoxşabbalardan qurilgan, usti lömboz bilan yopilgan. Uylarning içki tuzilişi bir xilla. Bipolarning örgaça xopasi 4x6 m. Katta xopa (12x 14 m) hokimga tegişli bölsa ksrak. Uylar oraliğida xöjalik bipolari joylaşgap. Uylar va uning agrofidan don, gariq, arpa, buğdoy töldirilgan öralar toiilgan. Dshqoiçilik qurollaridan omoç tişlari, belkurak uçlari, öroklar, suyakdan işlapgan söqalar va toş ögirlar, köplab hayvon suyaklari çiqqan. Bu topilmalar I. aholisi dshqopçilik va çorvaçilik bilan manpul bölga-nilan dalolat beradi. I.daryo qirğo-gida joylaşgapi uçun aholi baliqçilik bilan ham şuğullangan. I. hunarmandçilik markazi bölgan; temir eri-tiş, temir va jez buyumlar yasaş, i.ç.. kulolçilik, çarm-teri, töqimaçilik taraqqiy etgan. I.mil. av. 2—1-a.gaça mavjud bölgan, söngra Hunlar davlati tanazzulga uçragan davrda qöşni qabilalar hujumi natijasida vayron bölgan.
I. hunlarga mansub har taraflama töliq örganilgan yagona yodgorlik hisoblanadi.
Ad.: Drsvpyai Sibir (Puteioditsl po |şs-tavke), L., 1976.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИВОЛГА — ҳунларга мансуб шаҳар харобаси (мил. ав. 3—1-а.лар). Улан-Удэдан 16 км жан.-ғарбда жойлашган. Дастлаб Г. П.Сосновский (1928), сўнгра В.П.Шилов ва А.В.Давидова (1949—50), Бурятия комплекс ин-ти экснедицияси (раҳбарн А.В.Давидова, 1955—62) тадқиқ этган. Умумий майд. 7,5 га, атрофи қалин тупроқ тепалар (4 та тепа) ва 3 та ханлақ билан ўраб олинган. Шаҳар харобасининг бутун ҳудуди зич турар жой ва хўжалик бинолари б-п банд. 52 та ярим ертўла типидаги турар жой очилган, уларнинг девори хом гиштдан терилгап ва ички томондан тик қнлиб ёғоч ходалар билан мустаҳкамлангап. Томи 2 томонга ни-шаб қилиб, синч ва шохшаббалардан қурилган, усти лўмбоз билан ёпилган. Уйларнинг ички тузилиши бир хилла. Биполарнинг ўргача хопаси 4x6 м. Катта хопа (12х 14 м) ҳокимга тегишли бўлса ксрак. Уйлар оралиғида хўжалик биполари жойлашгап. Уйлар ва унинг агрофидан дон, гариқ, арпа, буғдой тўлдирилган ўралар тоиилган. Дсҳқоичилик қуролларидан омоч тишлари, белкурак учлари, ўроклар, суякдан ишлапган сўқалар ва тош ўгирлар, кўплаб ҳайвон суяклари чиққан. Бу топилмалар И. аҳолиси дсҳқопчилик ва чорвачилик билан манпул бўлга-нилан далолат беради. И.дарё қирғо-гида жойлашгапи учун аҳоли балиқчилик билан ҳам шуғулланган. И. ҳунармандчилик маркази бўлган; темир эри-тиш, темир ва жез буюмлар ясаш, и.ч.. кулолчилик, чарм-тери, тўқимачилик тараққий этган. И.мил. ав. 2—1-а.гача мавжуд бўлган, сўнгра Ҳунлар давлати таназзулга учраган даврда қўшни қабилалар ҳужуми натижасида вайрон бўлган.
И. ҳунларга мансуб ҳар тарафлама тўлиқ ўрганилган ягона ёдгорлик ҳисобланади.
Ад.: Дрсвпяи Сибирь (Путеиодитсль по |шс-тавке), Л., 1976.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.