Izboskan tumani
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 72–73-b. — ziyouz.com
Izboskan tumani - Andijon viloyati şim.da joylaşgan. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Andijon viloyatining Paxtaobod, Andijon, Baliqçi, Oltinköl tumanlari, Namangan viloyati, Qirğiziston Respublikasi b-n çegaradoş. Mayd. 0,28 ming km2. Aholisi 170,6 ming kişi (2001). I.t.da 1 şahar (Poytuğ) va 9 qişloq fuqarolari yiğini (Izboskan, Namuna, Şermatobod, Erkin, Yakkatut, Yangi-zamon, Yangiqişloq, Örtoklar, Qizil Yulduz) bor. Markazi — Poytuğ ş.
Tabiati. I.t. relyefi asosan pasttekislik bölib, jan.-ğarbga tomon pasayib boradi. Şim. qismi Moylisoy adirlaridan iborat. Iqlimi mö'tadil ikdim. Iyulning örtaça t-rasi 27°, yanv. niki — 3°. Vegetatsiya davri 240—255 kun. Yiliga örtaça 300— 500 mm yoğin tuşadi. Tuman hududidan Katta Farğona kanali, Qoradaryo, Moylisoy, Tentaksoy oqib ötadi. Asosan, böz tuproq, töq va oç tusli ötloqi, botqoq-ötloqi tuproqlar tarqalgan. Yovvoyi ösimliklardan yulğun, qamiş, yantoq, şöra va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, tulki, böri, qobon, yovvoyi eçki, kemiruvçilardan suv kalamuşi, quşlardan kaptar, tustovuq, ördak, ğoz, laylak, kaklik, bedana, qorabovur, burgut, boyöğli, qaldirğoç, çumçuq, bulbul, zoğça, qarğa, hakka va b. yaşaydi.
Aholisining aksari qismi özbeklar (99,7%). 1 km2 ga örtaça 609 kişi töğri keladi.
Xöjaligi. I.t.da Poytuğ ip yigiruv va töquv f-kasi, Çuvama ip yigiruv f-kasi, Izboskan şoyi töqiş f-kasi (kimyoviy xom aşyo asosida), Törtköl poyabzal f-kasi, gaz töldiriş st-yasi işlab turibdi. 450 dan ziyod kiçik va xususiy korxona, şuningdek, qöşma korxonalar taşkil etilgan.
Q. x.ning asosiy tarmoği — paxtaçilik va ğallaçilik. Sabzavotçilik, poliz ekinlari yetiştiriş, boğdorçilik ham rivojlangan. Umumiy ekin mayd. 16,3 ming ga, şundan 8,8 ming gektarga paxta, 5,9 ming gektarga donli ekinlar ekiladi. 585 ga yer boğ, 64 ga tokzor. Tumanda 15 şirkat xöjaligi, aksiyadorlik jamiyati, xujaliklararo çorvaçilik korxonasi, «Istiqbol» çorvaçilik korxonasi, meva-köçatçilik tajriba xöjaligi, uruğçilik tajriba xöjaligi, örmonçilik xöjaligi (Qoradaryo örmon xöjaligi, 161 ga; Qoraköl örmon xöjaligi, 22 ga; Luğumbek örmon xöjaligi, 87 ga) mavjud. Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 32,3 ming qoramol, şundan 14,5 ming sigir, 27,8 ming qöy va eçki, 622 ot boqiladi. Tuman hududidan avtomobil yöllari, Andijon — Uçqörğon (15 km) t.y. ötgan.
50 ga yaqin umumiy ta'lim maktabida qariyb 40 ming öquvçi, kasbhunar biznes maktabida 670 öquvçi, 2 litsey-internatda 236 öquvçi, tasviriy san'at litsey-internatida 312 öquvçi, 1 gimnaziyada 300 dan ziyod öquvçi ta'lim olmoqda. Tumanda millim bank bölimi, markaziy kutubxona, 35 jamoat kutubxonasi, musiqa maktabi, markaziy madaniyat uyi, 2 avtoklub, «Oltin soz» xalq ansambli, ölkaşunoslik muzeyi işlab turibdi. 4 ta 620 örinli kasalxona, 20 örinli xususiy kasalxona, 8 qişloq vraçlik şoxobçasi, 8 vraçlik ambulatoriyasi, 38 feldşer-akuşerlik şoxobçasi va b. faoliyat körsatmoqda. Jami 275 vraç va örta ma'lumotli tibbiy xodim işlaydi. 1929 y.dan «Paxtakor» tuman gaz. naşr etiladi (adadi 2150).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЗБОСКАН ТУМАНИ - Андижон вилояти шим.да жойлашган. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Андижон вилоятининг Пахтаобод, Андижон, Балиқчи, Олтинкўл туманлари, Наманган вилояти, Қирғизистон Республикаси б-н чегарадош. Майд. 0,28 минг км2. Аҳолиси 170,6 минг киши (2001). И.т.да 1 шаҳар (Пойтуғ) ва 9 қишлоқ фуқаролари йиғини (Избоскан, Намуна, Шерматобод, Эркин, Яккатут, Янги-замон, Янгиқишлоқ, Ўртоклар, Қизил Юлдуз) бор. Маркази — Пойтуғ ш.
Табиати. И.т. рельефи асосан пасттекислик бўлиб, жан.-ғарбга томон пасайиб боради. Шим. қисми Мойлисой адирларидан иборат. Иқлими мўътадил икдим. Июлнинг ўртача т-раси 27°, янв. ники — 3°. Вегетация даври 240—255 кун. Йилига ўртача 300— 500 мм ёғин тушади. Туман ҳудудидан Катта Фарғона канали, Қорадарё, Мойлисой, Тентаксой оқиб ўтади. Асосан, бўз тупроқ, тўқ ва оч тусли ўтлоқи, ботқоқ-ўтлоқи тупроқлар тарқалган. Ёввойи ўсимликлардан юлғун, қамиш, янтоқ, шўра ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, тулки, бўри, қобон, ёввойи эчки, кемирувчилардан сув каламуши, қушлардан каптар, тустовуқ, ўрдак, ғоз, лайлак, каклик, бедана, қорабовур, бургут, бойўғли, қалдирғоч, чумчуқ, булбул, зоғча, қарға, ҳакка ва б. яшайди.
Аҳолисининг аксари қисми ўзбеклар (99,7%). 1 км2 га ўртача 609 киши тўғри келади.
Хўжалиги. И.т.да Пойтуғ ип йигирув ва тўқув ф-каси, Чувама ип йигирув ф-каси, Избоскан шойи тўқиш ф-каси (кимёвий хом ашё асосида), Тўрткўл пойабзал ф-каси, газ тўлдириш ст-яси ишлаб турибди. 450 дан зиёд кичик ва хусусий корхона, шунингдек, қўшма корхоналар ташкил этилган.
Қ. х.нинг асосий тармоғи — пахтачилик ва ғаллачилик. Сабзавотчилик, полиз экинлари етиштириш, боғдорчилик ҳам ривожланган. Умумий экин майд. 16,3 минг га, шундан 8,8 минг гектарга пахта, 5,9 минг гектарга донли экинлар экилади. 585 га ер боғ, 64 га токзор. Туманда 15 ширкат хўжалиги, акциядорлик жамияти, хужаликлараро чорвачилик корхонаси, «Истиқбол» чорвачилик корхонаси, мева-кўчатчилик тажриба хўжалиги, уруғчилик тажриба хўжалиги, ўрмончилик хўжалиги (Қорадарё ўрмон хўжалиги, 161 га; Қоракўл ўрмон хўжалиги, 22 га; Луғумбек ўрмон хўжалиги, 87 га) мавжуд. Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 32,3 минг қорамол, шундан 14,5 минг сигир, 27,8 минг қўй ва эчки, 622 от боқилади. Туман ҳудудидан автомобиль йўллари, Андижон — Учқўрғон (15 км) т.й. ўтган.
50 га яқин умумий таълим мактабида қарийб 40 минг ўқувчи, касбҳунар бизнес мактабида 670 ўқувчи, 2 лицей-интернатда 236 ўқувчи, тасвирий санъат лицей-интернатида 312 ўқувчи, 1 гимназияда 300 дан зиёд ўқувчи таълим олмоқда. Туманда миллим банк бўлими, марказий кутубхона, 35 жамоат кутубхонаси, мусиқа мактаби, марказий маданият уйи, 2 автоклуб, «Олтин соз» халқ ансамбли, ўлкашунослик музейи ишлаб турибди. 4 та 620 ўринли касалхона, 20 ўринли хусусий касалхона, 8 қишлоқ врачлик шохобчаси, 8 врачлик амбулаторияси, 38 фельдшер-акушерлик шохобчаси ва б. фаолият кўрсатмоқда. Жами 275 врач ва ўрта маълумотли тиббий ходим ишлайди. 1929 й.дан «Пахтакор» туман газ. нашр этилади (адади 2150).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.