Izonitrillar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80–81-b. — ziyouz.com
Izonitrillar (izotsianidlar, karbilaminlar) — umumiy formulasi RNC (bu yerda R — organik radikal) bölgan organik birikmalar, sianid kislota hosilalari, nitrillar izomerlarining I. nitrillaridan farqi şuki, ularda CN gu-ruhi organik radikal b-n azot orkali boğlangan: R—NsC; nitrillarda esa organik radikal bu guruh b-n uglerod orqali boğlangan bölib, R— C=N tartibida joylaşgan. Galogenalkillar b-n kumuş sianidning özaro almaşi-nişidan va b. yöllar b-n olinadi. Mac, CH3I+AgCN->CH,NC+AgI. Oddiy I. qölansa hid çiqarib, tubidan qaynaydigan suyuqliklardir. I. mineral kislotalarning suvdagi eritmasida gidrolizlanib, birlamçi aminlar va çumoli kislota hosil qiladi.
I. organik sintezda muhim oraliq mahsulot bölib, turli geterotsiklik birikmalar, peptidlar va b. olişda, birlamçi aminlarning sifat anali-zida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЗОНИТРИЛЛАР (изоцианидлар, карбиламинлар) — умумий формуласи RNC (бу ерда R — органик радикал) бўлган органик бирикмалар, цианид кислота ҳосилалари, нитриллар изомерларининг И. нитрилларидан фарқи шуки, уларда CN гу-руҳи органик радикал б-н азот оркали боғланган: R—NsC; нитрилларда эса органик радикал бу гуруҳ б-н углерод орқали боғланган бўлиб, R— C=N тартибида жойлашган. Галогеналкиллар б-н кумуш цианиднинг ўзаро алмаши-нишидан ва б. йўллар б-н олинади. Mac, CH3I+AgCN->CH,NC+AgI. Оддий И. қўланса ҳид чиқариб, тубидан қайнайдиган суюқликлардир. И. минерал кислоталарнинг сувдаги эритмасида гидролизланиб, бирламчи аминлар ва чумоли кислота ҳосил қилади.
И. органик синтезда муҳим оралиқ маҳсулот бўлиб, турли гетероциклик бирикмалар, пептидлар ва б. олишда, бирламчи аминларнинг сифат анали-зида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.