Izoterma
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 82-b. — ziyouz.com
Izoterma (izo... va yun. therme — is-siklik) — termodinamik holat diagrammasida sistemadagi izotermik jarayontl ifodalovçi çiziq. Termodinamik holat funksiyasi t-ra T bosim r va hajm V orqali aniqlanganda T= T(r, V), izotermik jarayonda t-ra özgarmas (dT= 0) bölgani uçun I. teng-lamasi quyidagiça böladi. Ideal gaz a=fS= 1/7» I.si uçun yuqoridagi tenglamadan giperbolani ifodalovçi pV= const tenglama olinadi (q. Boyl-Mapuomm qonuni).
Real sistema I.si sistemaning holat tenglamasidan aniqlanuvçi a va r ga boğliq; holat tenglamasini aniqlaş esa murakkab muammo. Rasmda eksperimental I. sxematik tarzda tasvirlangan (G,< T2< Gk< 7); mas, G, = const I.si: AV bir fazali (suyuklik) holat I.si, VS ikki fazali (suyuklik va gazsimon) holat I.si (izobara) va CD bir fazali (gazeimon) holat I.sidan iborat; VKS çiziq bir fazali holatlarni ikki fazali holatlardan ajratadi; K — kritik nuqtadan yuqorida (Tk< T= const) faqat bir fazali gazeimon holatlarning I.lari mavjud böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИЗОТЕРМА (изо... ва юн. therme — ис-сиклик) — термодинамик ҳолат диаграммасида системадаги изотермик жараёнтл ифодаловчи чизиқ. Термодинамик ҳолат функцияси т-ра Т босим р ва ҳажм V орқали аниқланганда Т= Т(р, V), изотермик жараёнда т-ра ўзгармас (dT= 0) бўлгани учун И. тенг-ламаси қуйидагича бўлади. Идеал газ a=fS= 1/7» И.си учун юқоридаги тенгламадан гиперболани ифодаловчи pV= const тенглама олинади (қ. Бойль-Mapuomm қонуни).
Реал система И.си системанинг ҳолат тенгламасидан аниқланувчи а ва р га боғлиқ; ҳолат тенгламасини аниқлаш эса мураккаб муаммо. Расмда экспериментал И. схематик тарзда тасвирланган (Г,< Т2< Гк< 7); мас, Г, = const И.си: АВ бир фазали (суюклик) ҳолат И.си, ВС икки фазали (суюклик ва газсимон) ҳолат И.си (изобара) ва CD бир фазали (газеимон) ҳолат И.сидан иборат; ВКС чизиқ бир фазали ҳолатларни икки фазали ҳолатлардан ажратади; К — критик нуқтадан юқорида (Tk< T= const) фақат бир фазали газеимон ҳолатларнинг И.лари мавжуд бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.