Jabğu
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 6-b. — ziyouz.com
Jabğu JABĞU, ya b ğ u — 1) kuşonlar davrida oliy unvonlardan biri; 2) Turk xoqonligida qağan va tegin (xonzoda, taxt vorisi) kabi ma'muriy-harbiy mansablardan keyin turadigan unvon. Harbiy sarkarda sifatida qöşinning öng qanotiga sardorlik qilgan. Bu mansabni egallaşga faqat qağan uruğidan çiqqan şaxslargina haqli bölgan. Xitoy solnomalarida ta'kidlanişiça, J. hukmdordan söng oliy ma'muriy-harbiy mansab sifatida faoliyat körsatgan. Ğarbiy turk xoqonligida J. istilohi davlat boşliği va oliy boş qömondon ma'nosida iste'molda bölgan. «Tarixi Tabariy»da qayd etilişiça, Toxariston hukmdori J. unvonini egallab turgan. Birinçi Turk xoqonligi barpo bölgunga qadar, Aşina uruğiga mansub bölgan turklar elida eng oliy ma'muriy-harbiy unvon J. hisoblangan. Xoqonlik taşkil etilgaç, davlat boşliği qağan, uning noibi esa J. deb atalgan. Turk xoqonligiga asos solingandan söng J. unvonini egallab turgan Buminta qağan, uning inisi Iapamiga bahodur-jabğu unvoni beriladi. Mahmud Koşğariyning «Devonu luğotit turk» asarida J. «yafğu» fonetik şaklida qöllangan bölib, «xoqondan ikki daraja past örinda bölgan odam» tarzida izoxlangan; 3) Öğuzlar va qarluqlar hukmdori.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАБҒУ, я б ғ у — 1) кушонлар даврида олий унвонлардан бири; 2) Турк хоқонлигида қаған ва тегин (хонзода, тахт вориси) каби маъмурий-ҳарбий мансаблардан кейин турадиган унвон. Ҳарбий саркарда сифатида қўшиннинг ўнг қанотига сардорлик қилган. Бу мансабни эгаллашга фақат қаған уруғидан чиққан шахсларгина ҳақли бўлган. Хитой солномаларида таъкидланишича, Ж. ҳукмдордан сўнг олий маъмурий-ҳарбий мансаб сифатида фаолият кўрсатган. Ғарбий турк хоқонлигида Ж. истилоҳи давлат бошлиғи ва олий бош қўмондон маъносида истеъмолда бўлган. «Тарихи Табарий»да қайд этилишича, Тохаристон ҳукмдори Ж. унвонини эгаллаб турган. Биринчи Турк хоқонлиги барпо бўлгунга қадар, Ашина уруғига мансуб бўлган турклар элида энг олий маъмурий-ҳарбий унвон Ж. ҳисобланган. Хоқонлик ташкил этилгач, давлат бошлиғи қаған, унинг ноиби эса Ж. деб аталган. Турк хоқонлигига асос солингандан сўнг Ж. унвонини эгаллаб турган Буминта қаған, унинг иниси Иапамига баҳодур-жабғу унвони берилади. Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғотит турк» асарида Ж. «йафғу» фонетик шаклида қўлланган бўлиб, «хоқондан икки даража паст ўринда бўлган одам» тарзида изохланган; 3) Ўғузлар ва қарлуқлар ҳукмдори.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.