Jabrlanuvçi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5–6-b. — ziyouz.com
Jabrlanuvçi - jinoyat oqibatida yoxud aqli noraso şaxsning ijtimoiy xavfli qilmişi natijasida ma'naviy, jismoniy yoki mulkiy zarar körgan şaxs. Ma'naviy zarar fuqaroning ornomusi va insoniy qadr-qimmatini toptaşda, uni boşqa fuqarolar oldida kamsitişda, jamoatçilik oldida obröini tuşirişda va badnom qilişda ifodalanadi. Jismoniy zarar — fuqaroning badaniga şikast va soğliğiga putur yetkaziş, jismoniy azob va oğriklarga duçor qiliş, mulkiy zarar — şaxsiy mulkni ğayriqonuniy ravişda oliş, unga şikast yetkaziş yoki mulkka egalik qiliş huquqini buziş demakdir. Fuqaroni J. deb topiş haqida suriştiruvçi, tergovçi va prokuror — qaror, sud esa — ajrim çikaradi. Agar J. voyaga yetmagan yoki muomalaga layokatsiz deb topilgan bölsa, işda uning qonuniy vakili iştirok etadi. J.ning ölimi b-n tugagan jinoyat işlarida J. huquklari qonunga binoan yaqin qarindoşlariga ötadi.
J.ga jinoyat işida faol iştirok etiş va huquqlarini himoya qiliş uçun keng vakolatlar berilgan. J.: körsatuvlar beriş, dalillar taqdim qiliş, iltimosnoma beriş va rad etiş, suriştiruvçi, tergovçi, prokuror va sud harakatlari ustidan şikoyat qilişga; dastlabki tergov tugagandan keyin işdagi barça materiallar b-n tanişib çiqişga; sud muhokamasi olib borilayotgan tilni bilmasa, öz ona tilida gapiriş va tarjimon xizmatidan foydalanişga hakli. J. öz manfaatlarini şaxsan özi yoki öz vakili orqali himoya qilişi mumkin. J. sud muhokamasida qatnaşayotib, guvohlarga, ekspertga, sudlanuvçiga, boşqa J.larga, fuqarolik da'vogari va fuqarolik javobgariga savollar, sud tergovining istalgan paytida sud tekşirayotgan iş holatlari yuzasidan körsatuv beriş, arz qilingan fuqarolik da'vosini quvvatlaş huquqiga ega. J. aşyoviy dalillar va hujjatlarni hamda jinoyat sodir bölgan joyni közdan keçirişda iştirok etişi, sud majlisi protokoli b-n tanişişi va protokol yuzasidan öz mulohazalarini ma'lum qilişi mumkin. J. hukm ustidan şikoyat qilişga, boşqa şaxslarning şikoyat va prokuror protesta b-n tanişişga, ular yuzasidan e'tirozlar bildirişga haqli. J. iş yuzasidan bilganlarini ma'lum qilişga va qöyilgan savollarga javob berişga majbur. Kursatuvlar berişdan boş tortganligi va bila turib yolğon kursatuvlar berganligi uçun J. jinoiy javobgarlikka tortiladi (ÖzR JPK, 54—55-moddalar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАБРЛАНУВЧИ - жиноят оқибатида ёхуд ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши натижасида маънавий, жисмоний ёки мулкий зарар кўрган шахc. Маънавий зарар фуқаронинг орномуси ва инсоний қадр-қимматини топташда, уни бошқа фуқаролар олдида камситишда, жамоатчилик олдида обрўини туширишда ва бадном қилишда ифодаланади. Жисмоний зарар — фуқаронинг баданига шикаcт ва соғлиғига путур етказиш, жисмоний азоб ва оғрикларга дучор қилиш, мулкий зарар — шахcий мулкни ғайриқонуний равишда олиш, унга шикаcт етказиш ёки мулкка эгалик қилиш ҳуқуқини бузиш демакдир. Фуқарони Ж. деб топиш ҳақида суриштирувчи, терговчи ва прокурор — қарор, суд эса — ажрим чикаради. Агар Ж. вояга етмаган ёки муомалага лаёкатсиз деб топилган бўлса, ишда унинг қонуний вакили иштирок этади. Ж.нинг ўлими б-н тугаган жиноят ишларида Ж. ҳуқуклари қонунга биноан яқин қариндошларига ўтади.
Ж.га жиноят ишида фаол иштирок этиш ва ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун кенг ваколатлар берилган. Ж.: кўрсатувлар бериш, далиллар тақдим қилиш, илтимоснома бериш ва рад этиш, суриштирувчи, терговчи, прокурор ва суд ҳаракатлари устидан шикоят қилишга; дастлабки тергов тугагандан кейин ишдаги барча материаллар б-н танишиб чиқишга; суд муҳoкамаси олиб борилаётган тилни билмаса, ўз она тилида гапириш ва таржимон хизматидан фойдаланишга ҳакли. Ж. ўз манфаатларини шахсан ўзи ёки ўз вакили орқали ҳимоя қилиши мумкин. Ж. суд муҳокамасида қатнашаётиб, гувоҳларга, экспертга, судланувчига, бошқа Ж.ларга, фуқаролик даъвогари ва фуқаролик жавобгарига саволлар, суд терговининг исталган пайтида суд текшираётган иш ҳолатлари юзасидан кўрсатув бериш, арз қилинган фуқаролик даъвосини қувватлаш ҳуқуқига эга. Ж. ашёвий далиллар ва ҳужжатларни ҳамда жиноят содир бўлган жойни кўздан кечиришда иштирок этиши, суд мажлиси протоколи б-н танишиши ва протокол юзасидан ўз мулоҳазаларини маълум қилиши мумкин. Ж. ҳукм устидан шикоят қилишга, бошқа шахсларнинг шикоят ва прокурор протеста б-н танишишга, улар юзасидан эътирозлар билдиришга ҳақли. Ж. иш юзасидан билганларини маълум қилишга ва қўйилган саволларга жавоб беришга мажбур. Курсатувлар беришдан бош тортганлиги ва била туриб ёлғон курсатувлар берганлиги учун Ж. жиноий жавобгарликка тортилади (ЎзР ЖПК, 54—55-моддалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.