Jahm ibn Safvon
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 102-b. — ziyouz.com
Jahm ibn Safvon JAHM ibn SAFVON, Abu Muhriz (?-745, Marv) — maşxur ilohiyotçi, jabariylar vakili va voiz. Umaviylarning Xurosondagi noibi Nasr ibn Sayyorga qarşi qaratilgan qözğolonda qatnaşib asirlikka tuşgan va qatl etilgan; J.i.S. musulmonlar an'analarida Qur'onning yaratilganligi ğoyasini birinçi bölib aytgan Joid ibn Dirhamning şogirdi. U qazo va qadarga işoniş tarafdori bölib, antropomorfizm (xudoni insonga öxşaş qiyofada deb biliş)ning duşmani edi. J. i. S. ta'kidlaşiça, insonning ixtiyori özida emas, uning xohişi va orzulari amalga oşmaydi, u mustaqil harakat qilişdan mahrumdir. Imon — Alloh xaqidagi bilimdir, imonsizlik — Alloh haqida heç narsa bilmaslikdir. Agar inson Allohni tanigan-u, söngra sözda undan yuz ugirgan bölsa ham, u imonli bölib qolaveradi. Imon (Alloh haqidagi bilim) payğambardan oddiy musulmongaça — hammada bir xildir. Mu'taziliylar kabi J. i. S. ham xudoni köz b-n köriş imkoniyatini rad qildi. U Alloh imkoniyatlarining ham çegarasi borligi haqida muloxaza yuritdi. Vafotidan keyin uning nomi b-n ataluvçi jahmiya ilohiyot maktabi şakllandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАҲМ ибн САФВОН, Абу Муҳриз (?-745, Марв) — машxур илоҳиётчи, жабарийлар вакили ва воиз. Умавийларнинг Хуросондаги ноиби Наср ибн Сайёрга қарши қаратилган қўзғолонда қатнашиб асирликка тушган ва қатл этилган; Ж.и.С. мусулмонлар анъаналарида Қуръоннинг яратилганлиги ғоясини биринчи бўлиб айтган Жоид ибн Дирҳамнинг шогирди. У қазо ва қадарга ишониш тарафдори бўлиб, антропоморфизм (худони инсонга ўхшаш қиёфада деб билиш)нинг душмани эди. Ж. и. С. таъкидлашича, инсоннинг ихтиёри ўзида эмас, унинг хоҳиши ва орзулари амалга ошмайди, у мустақил ҳаракат қилишдан маҳрумдир. Имон — Аллоҳ хақидаги билимдир, имонсизлик — Аллоҳ ҳақида ҳеч нарса билмасликдир. Агар инсон Аллоҳни таниган-у, сўнгра сўзда ундан юз угирган бўлса ҳам, у имонли бўлиб қолаверади. Имон (Аллоҳ ҳақидаги билим) пайғамбардан оддий мусулмонгача — ҳаммада бир хилдир. Муътазилийлар каби Ж. и. С. ҳам худони кўз б-н кўриш имкониятини рад қилди. У Аллоҳ имкониятларининг ҳам чегараси борлиги ҳақида мулохаза юритди. Вафотидан кейин унинг номи б-н аталувчи жаҳмия илоҳиёт мактаби шаклланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.