Jahonoro begim
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 114–115-b. — ziyouz.com
Jahonoro begim (1614 - Dexdi — 1681) — boburiylardan bölgan malika, şoira. Şoh Jahonning katta qizi. Onasi — Mumtoz Mahalbegim. Onasi vafot etganda J. b. 17 yoşda bölib, onasining vasiyatiga köra şoh oilasini boşqariş uning zimmasiga' tuşgan. Husn-latofatda, aql-idrokda va ilmu odobda benazir bölgan. J. b. oilada akaukalar örtasidagi kelişmovçiliklar, hatto otasi b-n ukasi Avrangzeb oralarida kelib çiqadigan mojarolarni ustalik b-n bartaraf qilgan. J. b. saltanat işlarini boşqariş, içki va taşqi siyosat hamda diplomatiya masalalarida otasiga özining oqilona maslahatlari b-n yordamlaşgan. Me'morlik, obodonlaştiriş işlariga rahnamolik qilgan. Agrada qurilgan jome masjidining tarhini J. b. çizgan. Şuningdek, Dehli, Surat, Ambola, Behal va Panipat ş.larida karvonsaroylar qurdirgan. Loxurda katta boğ, Kaşmirda «Pari Mahal» (Parilar saroyi) bunyod ettirgan. Şaxdxonobodda Alimardonxon ariğini qazdirib, naqşinkor hovuz qurdirgan. J. b. ğazallar, ilm-fan bobida esa «Risolayi Sohibiya» («Döstlik haqida risola») nomli asar yozgan.
1658 y. Avrangzeb taxt uçun kuraşda ğolib çiqib, xasta otasini hibsga olgan. Aka-ukalarning, ota-bolaning va döstlarning orasiga tuşgan nizo hamda ularning fojiali qismati J. b.ni qattiq iztirobga solgan. Dilxasta malika dunyo işlaridan qöl yuvib, mahbuslikda kun keçirayotgan xasta otasiga xizmat qiliş b-n öziga taskin bergan. Dexlidagi Zarzari Baxş qabristoniga dafn etilgan.
Turğun Fayziyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАҲОНОРО БЕГИМ (1614 - Дехди — 1681) — бобурийлардан бўлган малика, шоира. Шоҳ Жаҳоннинг катта қизи. Онаси — Мумтоз Маҳалбегим. Онаси вафот этганда Ж. б. 17 ёшда бўлиб, онасининг васиятига кўра шоҳ оиласини бошқариш унинг зиммасига’ тушган. Ҳусн-латофатда, ақл-идрокда ва илму одобда беназир бўлган. Ж. б. оилада акаукалар ўртасидаги келишмовчиликлар, ҳатто отаси б-н укаси Аврангзеб ораларида келиб чиқадиган можароларни усталик б-н бартараф қилган. Ж. б. салтанат ишларини бошқариш, ички ва ташқи сиёсат ҳамда дипломатия масалаларида отасига ўзининг оқилона маслаҳатлари б-н ёрдамлашган. Меъморлик, ободонлаштириш ишларига раҳнамолик қилган. Аграда қурилган жоме масжидининг тарҳини Ж. б. чизган. Шунингдек, Деҳли, Сурат, Амбола, Беҳал ва Панипат ш.ларида карвонсаройлар қурдирган. Лохурда катта боғ, Кашмирда «Пари Маҳал» (Парилар саройи) бунёд эттирган. Шахдхонободда Алимардонхон ариғини қаздириб, нақшинкор ҳовуз қурдирган. Ж. б. ғазаллар, илм-фан бобида эса «Рисолайи Соҳибия» («Дўстлик ҳақида рисола») номли асар ёзган.
1658 й. Аврангзеб тахт учун курашда ғолиб чиқиб, хаста отасини ҳибсга олган. Ака-укаларнинг, ота-боланинг ва дўстларнинг орасига тушган низо ҳамда уларнинг фожиали қисмати Ж. б.ни қаттиқ изтиробга солган. Дилхаста малика дунё ишларидан қўл ювиб, маҳбусликда кун кечираётган хаста отасига хизмат қилиш б-н ўзига таскин берган. Дехлидаги Зарзари Бахш қабристонига дафн этилган.
Турғун Файзиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.