Jakarta

Jakarta — Indoneziyaning poytaxti. Yava o.ning şim.-ğarbiy sohilida, Çilivung daryosining Yava dengiziga quyiliş joyida. Iutimi tropik ekvatorial; yillik örtaça t-ra 27°. Yiliga 1800 mm yoğin yoğadi; havoning namligi 80%. Aholisi 9,5 mln. kişi (1996). 16-a. boşida hozirgi J. örnida Tajajdaran knyazligining Sundakelapa port şahri bölgan. 1527 y.da uni Bantam knyazligi egallagan va şahar Jayakerta (ulkan qal'a) deb atalgan. 17-a.da gollandlarning Ost-Indiya kompaniyasi bosib olib vayron qilgan. 1619 y.da gollandlar şahar örnida Bataviya qal'asini qurganlar. Keyinçalik uning atrofida şahar vujudga kelib, 1945 y.gaça general gubernator karorgohi va mustamlaka markazi bölgan. 1945 y. 17 avg.dan mustaqil Indoneziya davlatining poytaxti. Gollandiya agressiyasi vaqtida (1946—49) poytaxt vaqtinça Jokyakartaga köçirildi; 1949 y.dan Bataviya yana J. deb atala boşladi.

J. — mamlakatning yirik iqtisodiy markazi. Oziq-ovqat (çoy, kofeni qayta işlaş, şoli oklaş, un tortiş, yoğ, baliq konservalaş va b.), kauçukka işlov beriş, rezina va kön poyabzal, töqimaçilik, metallsozlik va maşinasozlik korxonalari, mexanika ustaxonalari, kema verfi, avtomobil yiguv z-di va b. bor. Hunarmandçilik kadimdan rivojlangan.

J. — xalqaro dengiz va havo yöllarining tuguni. Xalqaro Kemayoran aeroporti bor. J. porti (Tanjungpriok avanporti) orqali çetga kauçuk, çoy, kofe, xinin, şakarqand va b. çiqariladi; çetdan köproq sanoat uskunalari keltiriladi. Me'moriy yodgorliklardan Penang darvozasi (1671), çerkov (1695), şahar boşqarmasi binosi (1710—12), 17— 18-a.larda qurilgan binolar, kanal va köpriklar va b. saklangan. Zamonaviy binolardan sport majmuasi (1956—62), markaziy gospital (1962—63), Prezident saroyi (19—20-a.lar), Mustaqillik monumenta (1964) J.ning yangi qurilgan qismida joylaşgan. J.da davlat un-ti, bir neça xususiy un-tlar, Milliy texnika in-ti, Fanlar in-ti, Madaniyat in-ti, kutubxonalar, muzeylar, Kartinalar galereyasi, teatrlar va b. bor.