Jaloyiriylar davlati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Jaloyiriylar davlati (1336— 1411) — Hulokuiylar davlati yemirilgaç, Iroq hududida tuzilgan davlat. Unga jaloyirlardan Şayx Hasan Buzurg (1356 y. vafot etgan) asos solgan. Taxt uçun kuraşda u çuponiylarni yengib, qokimiyatni egallagan va Bağdodni poytaxt qilgan. J. d.da hukmronlik qilgan sulola jaloyiriylar deb nomlangan. Jaloyiriylardan Uvays I davrida (1356—74) bu davlat juda yuksalgan. U muzaffariylar, Oltin Örda xoni Töxtamiş va qora köyunlilar b-n uruş olib borgan. Kurdiston, Ozarbayjon, Tabriz (1358), Mavsil, Diyorbakr (1365) J. d.ga qöşib olingan. Poytaxt Tabrizga köçirilgan. Uvays I ning öğli Sulton Ahmad davrida (1382—1410) Amir Temur Şim. Eron, Armaniston (1384—87), Bağdod, Mesopotamiya, Diyorbakr (1393) ni egallagan.
Amir Temur vafoti (1405) dan söng Sulton Ahmad Bağdodni qölga kiritgan. Jaloyiriylardan Şoh Valad qora qöyunlilar Bağdodni egallagunlariga qadar (1411) hokimiyat tepasida turgan, Sulton Ahmadning keyingi avlodlari Şohruxga tobe bölgan holda Vosit, Şustar va Basra mulklariga egalik qilgan. 1432 y. jaloyiriylardan bölgan sönggi hukmdor Hasan II qora qöyunlilar tomonidan öldirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАЛОЙИРИЙЛАР ДАВЛАТИ (1336— 1411) — Ҳулокуийлар давлати емирилгач, Ироқ ҳудудида тузилган давлат. Унга жалойирлардан Шайх Ҳасан Бузург (1356 й. вафот этган) асос солган. Тахт учун курашда у чупонийларни енгиб, қокимиятни эгаллаган ва Бағдодни пойтахт қилган. Ж. д.да ҳукмронлик қилган сулола жалойирийлар деб номланган. Жалойирийлардан Увайс I даврида (1356—74) бу давлат жуда юксалган. У музаффарийлар, Олтин Ўрда хони Тўхтамиш ва қора кўюнлилар б-н уруш олиб борган. Курдистон, Озарбайжон, Табриз (1358), Мавсил, Диёрбакр (1365) Ж. д.га қўшиб олинган. Пойтахт Табризга кўчирилган. Увайс I нинг ўғли Султон Аҳмад даврида (1382—1410) Амир Темур Шим. Эрон, Арманистон (1384—87), Бағдод, Месопотамия, Диёрбакр (1393) ни эгаллаган.
Амир Темур вафоти (1405) дан сўнг Султон Аҳмад Бағдодни қўлга киритган. Жалойирийлардан Шоҳ Валад қора қўюнлилар Бағдодни эгаллагунларига қадар (1411) ҳокимият тепасида турган, Султон Аҳмаднинг кейинги авлодлари Шоҳрухга тобе бўлган ҳолда Восит, Шустар ва Басра мулкларига эгалик қилган. 1432 й. жалойирийлардан бўлган сўнгги ҳукмдор Ҳасан II қора қўюнлилар томонидан ўлдирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.