Jambattista Viko
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Viko Jambattista VIKO (Vico) Jambattista (1668.23.6-Neapol —1744.23.1) — italiyalik faylasuf. 1698 y.dan Neapol un-tida prof. Xalqlar tarixi va psixologiyasi falsafasi asosçisi. Platon va F. Bekonga alohida ixlos b-n qaragan. Dekart b-n bahs-munozaraga kirişib, şaxs zakovatiga umuminsoniy aqlni qarama-qarşi qöygan. Tarixiy jarayon obyektiv tarzda keçişi ğoyasini ilgari surgan. Biz faqat qilayotgan iş-larimiznigina bilişimiz mumkin, degan fikrdan kelib çiqib, tarix fanini insoniyatning öz xatti-harakatlari töğrisidagi bilimi deb hisoblagan. V. barça millatlarning aylanma harakat yösinida taraqqiy etişi nazariyasini işlab çiqqan. Har bir xalq öz taraqqiyotida 3 davr — xudolar (davlat bölmagan holat, kohinlarga böysuniş), qahramonlar (aristokratik davlat) va insoniyat (demokratik respublika yoki vakolatli monarxiya) davrini boşidan keçiradi; bu bamisoli inson hayotining bolalik, öspirinlik va yetuklik davrlariga öxşaydi. Har bir davr jamiyatning yalpi tanazzuli va parçalanib ketişi b-n tugaydi. Davrlar ijtimoiy töntarişlar natijasida almaşinadi. Asosiy asari: «Millatlarning umumiy tabiati haqidagi yangi fanning asoslari» (1725).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВИКО (Vico) Жамбаттиста (1668.23.6-Неаполь —1744.23.1) — италиялик файласуф. 1698 й.дан Неаполь ун-тида проф. Халқлар тарихи ва психологияси фалсафаси асосчиси. Платон ва Ф. Бэконга алоҳида ихлос б-н қараган. Декарт б-н баҳс-мунозарага киришиб, шахс заковатига умуминсоний ақлни қарама-қарши қўйган. Тарихий жараён объектив тарзда кечиши ғоясини илгари сурган. Биз фақат қилаётган иш-ларимизнигина билишимиз мумкин, деган фикрдан келиб чиқиб, тарих фанини инсониятнинг ўз хатти-ҳаракатлари тўғрисидаги билими деб ҳисоблаган. В. барча миллатларнинг айланма ҳаракат йўсинида тараққий этиши назариясини ишлаб чиққан. Ҳар бир халқ ўз тараққиётида 3 давр — худолар (давлат бўлмаган ҳолат, коҳинларга бўйсуниш), қаҳрамонлар (аристократик давлат) ва инсоният (демократик республика ёки ваколатли монархия) даврини бошидан кечиради; бу бамисоли инсон ҳаётининг болалик, ўспиринлик ва етуклик даврларига ўхшайди. Ҳар бир давр жамиятнинг ялпи таназзули ва парчаланиб кетиши б-н тугайди. Даврлар ижтимоий тўнтаришлар натижасида алмашинади. Асосий асари: «Миллатларнинг умумий табиати ҳақидаги янги фаннинг асослари» (1725).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.