Jamiyatning siyosiy tizimi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50–51-b. — ziyouz.com
Jamiyatning siyosiy tizimi — davlat sifatida taşkil topgan jamiyatning muayyan siyosiy vazifalarni amalga oşiruvçi ijtimoiy muassasalari majmui. Davlat, partiyalar, kasaba uyuşmalari, diniy taşkilotlar, şuningdek, siyosiy maqsadlarni közlovçi barça taşkilot va harakatlarni öz içiga oladi. J. s.t.ning boş buğini davlatyamr. Davlat jamiyatning ijtimoiy muassasalari huquqlari va qonuniy manfaatlariga rioya etilişini ta'minlaydi, ularga ijtimoiy hayotda iştirok etiş uçun teng huquqiy imkoniyatlar yaratadi. Siyosiy tizim — davlat içki tuzilişi jihatlarining özaro aloqalari va ta'sirining eng muhim, doimiy xususiyatlarini ifodalovçi ijtimoiy-siyosiy munosabatlar tizimi ham bölib, siyosiy hokimiyatni, umuman davlat muassasalari tizimini va ularning asosiy taşkiliy şakllarini belgilab beradi. Siyosiy tizim har bir mamlakatning mavjud şart-şaroitlari bağrida şakllanadi, odatda, mamlakat konstitutsiyasida va b. qonun hujjatlarida mustahkamlab qöyiladi. Jamiyat demokratlaşa borgan sari siyosiy tizimning xilma-xil körinişlari öz faoliyatini namoyon eta boradi. Xalqning keng qatlami va turli yoş, kasb hamda soha vakillarining bu tizimda iştirok etiş imkoniyati kuçayadi.
Özbekistonning siyosiy tizimi Özbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida, şu asosda qabul qilingan qonunlar hamda boşqa rasmiy hujjatlarda öz ifodasini topgan, hokimiyatni qonun çiqaruvçi hokimiyat, iekro etuvçi hokimiyat va sud hokimiyatita taqsimlaş tamoyili asosida tuzilgan. Özbekistonda qonunda belgilangan tartibda röyxatdan ötkazilgan kasaba uyuşmalari, siyosiy partiyalar (Özbekiston Xalq demokratik partiyasi (XDP), Özbekiston Milliy tiklaniş demokratik partiyasi, Özbekiston Fidokorlar milliy demokratik partiyasi, Özbekiston «Adolat» sotsialdemokratik partiyasi), «Xalq birligi» harakati, Yoşlarning «Kamolot» ijtimoiy harakati, diniy taşkilot va birlaşmalar, ijtimoiy jamğarmalar faoliyat körsatadi. Inson huquqlari böyiça vakil (ombudsman), inson huquqlari böyiça respublika milliy markazining faoliyati inson huquqlariga rioya etişni umummillat darajasida rivojlantirişga qaratilgan. Özbekistonning siyosiy tizimi hoz. davrdagi ilğor demokratik davlatlar tajribasini özida aks ettiradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАМИЯТНИНГ СИЁСИЙ ТИЗИМИ — давлат сифатида ташкил топган жамиятнинг муайян сиёсий вазифаларни амалга оширувчи ижтимоий муассасалари мажмуи. Давлат, партиялар, касаба уюшмалари, диний ташкилотлар, шунингдек, сиёсий мақсадларни кўзловчи барча ташкилот ва ҳаракатларни ўз ичига олади. Ж. с.т.нинг бош буғини давлатямр. Давлат жамиятнинг ижтимоий муассасалари ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига риоя этилишини таъминлайди, уларга ижтимоий ҳаётда иштирок этиш учун тенг ҳуқуқий имкониятлар яратади. Сиёсий тизим — давлат ички тузилиши жиҳатларининг ўзаро алоқалари ва таъсирининг энг муҳим, доимий хусусиятларини ифодаловчи ижтимоий-сиёсий муносабатлар тизими ҳам бўлиб, сиёсий ҳокимиятни, умуман давлат муассасалари тизимини ва уларнинг асосий ташкилий шаклларини белгилаб беради. Сиёсий тизим ҳар бир мамлакатнинг мавжуд шарт-шароитлари бағрида шаклланади, одатда, мамлакат конституциясида ва б. қонун ҳужжатларида мустаҳкамлаб қўйилади. Жамият демократлаша борган сари сиёсий тизимнинг хилма-хил кўринишлари ўз фаолиятини намоён эта боради. Халқнинг кенг қатлами ва турли ёш, касб ҳамда соҳа вакилларининг бу тизимда иштирок этиш имконияти кучаяди.
Ўзбекистоннинг сиёсий тизими Ўзбекистон Республикасининг Конституциясида, шу асосда қабул қилинган қонунлар ҳамда бошқа расмий ҳужжатларда ўз ифодасини топган, ҳокимиятни қонун чиқарувчи ҳокимият, иэкро этувчи ҳокимият ва суд ҳокимиятита тақсимлаш тамойили асосида тузилган. Ўзбекистонда қонунда белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилган касаба уюшмалари, сиёсий партиялар (Ўзбекистон Халқ демократик партияси (ХДП), Ўзбекистон Миллий тикланиш демократик партияси, Ўзбекистон Фидокорлар миллий демократик партияси, Ўзбекистон «Адолат» социалдемократик партияси), «Халқ бирлиги» ҳаракати, Ёшларнинг «Камолот» ижтимоий ҳаракати, диний ташкилот ва бирлашмалар, ижтимоий жамғармалар фаолият кўрсатади. Инсон ҳуқуқлари бўйича вакил (омбудсман), инсон ҳуқуқлари бўйича республика миллий марказининг фаолияти инсон ҳуқуқларига риоя этишни умуммиллат даражасида ривожлантиришга қаратилган. Ўзбекистоннинг сиёсий тизими ҳоз. даврдаги илғор демократик давлатлар тажрибасини ўзида акс эттиради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.