Jamoat işlari
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 55–56-b. — ziyouz.com
Jamoat işlari - taşkilotlar, xöjaliklar va muassasalarda yuqori malaka talab qilmaydigan va mavsumiy, vaqtinçalik, haq tölanadigan işlar; bozor iqtisodiyoti mamlakatlarida işsizlarni tezkor tarzda haq tölanadigan iş b-n ta'minlaş usullaridan biri. J. i. mavsumiy, hududiy yoki aholining alohida toifalarini qamrab olgan holda mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan taşkil etiladi. J. i. aksariyat hollarda vaqt jihatdan qisqa muddat davom etib, alohida ixtisoslikni talab etmaydi. Odatda, J. i.ni köproq jismoniy mehnat talab qiluvçi işlar (qişloq infratuzilmasini rivojlantiriş, mayda irrigatsiya işlarini bajariş, arzon maktab va uy-joylar quriş, örmonçilik, şaharlardagi obodonçilik işlari va b.) va ijtimoiy tavsifga ega işlar (maye, nogironlar, bemorlar, yetim bolalarga qaraş va b. xizmatlar) ga ajratiladi.
Dastlab J. i. maxsus umummilliy dasturlar asosida 20-a.ning 30-y. larda AQŞda taşkil qilingan. Hoz. jahonning aksariyat rivojlangan mamlakatlarida J. i.ga yoşlarni jalb qiliş an'anasi mavjud (maye, Fransiyada 1984 y.dan 16—21 yoşdagi öqişni taşlagan işsizlarni J. i.ga jalb qiliş dasturi joriy qilingan, Angliyada esa işsizlik davri uzoq, çözilgan işsizlar uçun şunday dastur amal qiladi).
Özbekistonda J. i.ni taşkil qiliş Özbekiston Respublikasining «Aholini iş bilan ta'minlaş töğrisida» qonuni (1992 y.) qabul qilinişi b-n aholini iş b-n ta'minlaşning çora-tadbiri sifatida amalga oşirila boşlandi. Özbekistonda davlat hokimiyati organlari J.i. ni mehnat organlarining taklifi va bevosita iştiroki b-n öz mulkidagi korxona, taşkilot va muassasalarda hamda şartnomalar asosida turli mulkçilik şaklidagi korxona, taşkilot va muassasalarda taşkil etadi. Mehnat organlarida röyxatga olingan va işsiz deb e'tirof qilingan fuqarolar ikki oygaça uzaytiriş huquqi b-n muddatli şartnomalar asosida J. i.da iştirok etişlari mumkin. Ularga tölanadigan iş haqi bajarilayotgan işga qarab, lekin 15% oşirilgan işsizlik nafaqasidan kam bölmasligi, iş davrining mehnat stajiga qöşilişi, pensiya ta'minoti va vaqtinça işga layoqatsizlik yuzasidan nafaqalar oliş huquqi kafolatlanadi.
Özbekistonda J. i.ga jalb qilingan fuqarolarga tölanadigan iş haqining kamida 50% korxona, taşkilot va muassasalar mablağlari hisobidan, qolgan qismi esa mahalliy byudjetlar yoki aholini iş b-n ta'minlaşga kömaklaşuvçi Davlat jamğarmasi hisobidan qoplanadi.
Fazliddin Mamarasulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАМОАТ ИШЛАРИ - ташкилотлар, хўжаликлар ва муассасаларда юқори малака талаб қилмайдиган ва мавсумий, вақтинчалик, ҳақ тўланадиган ишлар; бозор иқтисодиёти мамлакатларида ишсизларни тезкор тарзда ҳақ тўланадиган иш б-н таъминлаш усулларидан бири. Ж. и. мавсумий, ҳудудий ёки аҳолининг алоҳида тоифаларини қамраб олган ҳолда маҳаллий давлат ҳокимияти органлари томонидан ташкил этилади. Ж. и. аксарият ҳолларда вақт жиҳатдан қисқа муддат давом этиб, алоҳида ихтисосликни талаб этмайди. Одатда, Ж. и.ни кўпроқ жисмоний меҳнат талаб қилувчи ишлар (қишлоқ инфратузилмасини ривожлантириш, майда ирригация ишларини бажариш, арзон мактаб ва уй-жойлар қуриш, ўрмончилик, шаҳарлардаги ободончилик ишлари ва б.) ва ижтимоий тавсифга эга ишлар (мае, ногиронлар, беморлар, етим болаларга қараш ва б. хизматлар) га ажратилади.
Дастлаб Ж. и. махсус умуммиллий дастурлар асосида 20-а.нинг 30-й. ларда АҚШда ташкил қилинган. Ҳоз. жаҳоннинг аксарият ривожланган мамлакатларида Ж. и.га ёшларни жалб қилиш анъанаси мавжуд (мае, Францияда 1984 й.дан 16—21 ёшдаги ўқишни ташлаган ишсизларни Ж. и.га жалб қилиш дастури жорий қилинган, Англияда эса ишcизлик даври узоқ, чўзилган ишсизлар учун шундай дастур амал қилади).
Ўзбекистонда Ж. и.ни ташкил қилиш Ўзбекистон Республикасининг «Аҳолини иш билан таъминлаш тўғрисида» қонуни (1992 й.) қабул қилиниши б-н аҳолини иш б-н таъминлашнинг чора-тадбири сифатида амалга оширила бошланди. Ўзбекистонда давлат ҳокимияти органлари Ж.и. ни меҳнат органларининг таклифи ва бевосита иштироки б-н ўз мулкидаги корхона, ташкилот ва муассасаларда ҳамда шартномалар асосида турли мулкчилик шаклидаги корхона, ташкилот ва муассасаларда ташкил этади. Меҳнат органларида рўйхатга олинган ва ишcиз деб эътироф қилинган фуқаролар икки ойгача узайтириш ҳуқуқи б-н муддатли шартномалар асосида Ж. и.да иштирок этишлари мумкин. Уларга тўланадиган иш ҳақи бажарилаётган ишга қараб, лекин 15% оширилган ишcизлик нафақасидан кам бўлмаслиги, иш даврининг меҳнат стажига қўшилиши, пенсия таъминоти ва вақтинча ишга лаёқатсизлик юзасидан нафақалар олиш ҳуқуқи кафолатланади.
Ўзбекистонда Ж. и.га жалб қилинган фуқароларга тўланадиган иш ҳақининг камида 50% корхона, ташкилот ва муассасалар маблағлари ҳисобидан, қолган қисми эса маҳаллий бюджетлар ёки аҳолини иш б-н таъминлашга кўмаклашувчи Давлат жамғармаси ҳисобидан қопланади.
Фазлиддин Мамарасулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.