Janna D'ark

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 67-b. — ziyouz.com

Janna D'ark (Jeanne d'Arc), Orlean qizi, (taxm. 1412, Domremi qişloği — 1431.30.5, Ruan) — Fransiyaning milliy qahramoni. Oddiy dehqon oilasida JJ tuğilgan, yoşligidan taqvodor bölib ösgan. Yuz yillik uruş (1337— 1453) davrida ingliz bosqinçilariga qarşi fransuz xalqining umumxalq kuraşiga rahbarlik qilib, uruşda tubdan buriliş yasalişiga sababçi bölgan. Orlean qamalini eşitgaç, u Vokuler ş.ga kelib, qal'a boşliğini özining zimmasiga Fransiyani inglizlardan xalos etiş vazifasi yuklatilganligiga işontira oldi. Erkakça kiyingan va qurollangan Janna katta qiyinçiliklar b-n valiaxd şahzoda Karl qabuliga kirib (1429 y. fev.) uni keskin harbiy harakatlarni boşlaşga da'vat eta olgan. Yoşgina qizaloqqa fransuz qöşiniga qömondonlik qiliş topşirilgaç, J.d'A. ilohiy mujdalar yordamida birin-ketin ajoyib ğalabalarni qölga kirita boşlagan. J.d'A. kamaldagi Orleanni xalos qilgaç (1429 y. 8 may), unga Orlean qizi nomi berilgan. Pate yonidagi jangdagi ğalaba (1429 y. 18 iyun), Şampan grafligini ozod qilinişi uning obrösini yanada oşişiga sabab bölgan. Janna Reymsni ozod qilib valiaxd Karl VII ni Fransiya qiroli deb e'lon qilgan va unga toj kiydiriş marosimini ötkazgan (1429 y. 17 iyul). J.d'A. ning oddiy xalq va askarlar örtasida obrösi oşib ketişi qirol va saroy aristokratiyasiga yoqmagan. Uni harbiy harakatlarga rahbarlik qilişdan çetlatganlar. Kompyen ostonalarida bölgan jangda J.d'A. inglizlarga ittifoqçi bölgan burgundlar tomonidan asir olingan (1430 y. 24 may) va Burgundiya gersogi uni 10000 livrga inglizlarga sotgan. 1430 y. oxirida inglizlar J.d'A. ni Ruan ş.ga keltirib, çerkov sudiga topşirganlar. Çerkov sudi uni dahriylik va jodugarlikda ayblagan. J.d'A.ni Ruanning markaziy maydonida yoqişgan.

Yuz yillik uruş tugagaç, Fransiyada çaqirilgan Oqlov jarayonida J.d'A. ning aybsizligi tula isbotlangan (1456). Rim papasi keyinçalik uni avliyolar qatoriga qöşgan (1920). Hoz. kunda Janna qatl etilgan joy oq but çekilgan marmartoş b-n belgilangan. U haqida juda köp ilmiy va badiiy asarlar yaratilgan. F. Şiller «Orlean qizi», A. Frans «Janna d'Ark tarixi», B. Şou «Avliyo Janna» pyesaxronikalarini yozişgan. M. Tvenning «Janna d'Ark» tarixiy romani özbek tilida naşr qilingan (T., 1965).

Qahramon Rajabov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖАННА Д’АРК (Jeanne d’Arc), Орлеан қизи, (тахм. 1412, Домреми қишлоғи — 1431.30.5, Руан) — Франциянинг миллий қаҳрамони. Оддий деҳқон оиласида JJ туғилган, ёшлигидан тақводор бўлиб ўсган. Юз йиллик уруш (1337— 1453) даврида инглиз босқинчиларига қарши француз халқининг умумхалқ курашига раҳбарлик қилиб, урущда тубдан бурилиш ясалишига сабабчи бўлган. Орлеан қамалини эшитгач, у Вокулер ш.га келиб, қалъа бошлиғини ўзининг зиммасига Францияни инглизлардан халос этиш вазифаси юклатилганлигига ишонтира олди. Эркакча кийинган ва қуролланган Жанна катта қийинчиликлар б-н валиахд шаҳзода Карл қабулига кириб (1429 й. фев.) уни кескин ҳарбий ҳаракатларни бошлашга даъват эта олган. Ёшгина қизалоққа француз қўшинига қўмондонлик қилиш топширилгач, Ж.д’А. илоҳий муждалар ёрдамида бирин-кетин ажойиб ғалабаларни қўлга кирита бошлаган. Ж.д’А. камалдаги Орлеанни халос қилгач (1429 й. 8 май), унга Орлеан қизи номи берилган. Патэ ёнидаги жангдаги ғалаба (1429 й. 18 июнь), Шампань графлигини озод қилиниши унинг обрўсини янада ошишига сабаб бўлган. Жанна Реймсни озод қилиб валиахд Карл VII ни Франция қироли деб эълон қилган ва унга тож кийдириш маросимини ўтказган (1429 й. 17 июль). Ж.д’А. нинг оддий халқ ва аскарлар ўртасида обрўси ошиб кетиши қирол ва сарой аристократиясига ёқмаган. Уни ҳарбий ҳаракатларга раҳбарлик қилишдан четлатганлар. Компьен остоналарида бўлган жангда Ж.д’А. инглизларга иттифоқчи бўлган бургундлар томонидан асир олинган (1430 й. 24 май) ва Бургундия герцоги уни 10000 ливрга инглизларга сотган. 1430 й. охирида инглизлар Ж.д’А. ни Руан ш.га келтириб, черков судига топширганлар. Черков суди уни даҳрийлик ва жодугарликда айблаган. Ж.д’А.ни Руаннинг марказий майдонида ёқишган.

Юз йиллик уруш тугагач, Францияда чақирилган Оқлов жараёнида Ж.д’А. нинг айбcизлиги тула исботланган (1456). Рим папаси кейинчалик уни авлиёлар қаторига қўшган (1920). Ҳоз. кунда Жанна қатл этилган жой оқ бут чекилган мармартош б-н белгиланган. У ҳақида жуда кўп илмий ва бадиий асарлар яратилган. Ф. Шиллер «Орлеан қизи», А. Франс «Жанна д’Арк тарихи», Б. Шоу «Авлиё Жанна» пьесахроникаларини ёзишган. М. Твеннинг «Жанна д’Арк» тарихий романи ўзбек тилида нашр қилинган (Т., 1965).

Қаҳрамон Ражабов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.