JAR
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 91-b. — ziyouz.com
JAR — vaqtinçalik oqar suvlar yerni öyib yuvib ketişidan hosil böladigan turli kattalikdagi çuqurlik. J. asosan, yumşoq jinslar (lyoss, lyossimon qumoq) dan tuzilgan baland tekisliklarda, toğ etagi qiyaliklarida köp uçraydi. J. oqova va taşlama suvni oqizib qöyiş, örmonlarni kesib yuboriş, agrotexnika qoidalariga xilof yer haydaş, tartibsiz mol boqiş natijasida ham vujudga keladi. J.ning uzunligi bir neça ön km gaça, kengligi va çuqurligi bir neça ön m. gaça böladi. J.lar, odatda, yuqori qismining öyilişi hisobiga ösadi, tagi yer osti suviga yetgandan keyin çuqurlaşişdan töxtaydi. J.lar Örta Osiyoda (Farğona vodiysi), Volga böyining örmon-daşt va daşt zonalarida, Xitoyning lyossli viloyatlarida, AQŞ va tropik mamlakatlarda köproq tarqalgan. Ular ekinzorlarni parçalab katta zarar keltiradi. J. köpayib ketmasligi uçun daraxtlar ötqaziladi, töğoğ va tösiqlar, tarnovlar, suv omborlari quriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАР — вақтинчалик оқар сувлар ерни ўйиб ювиб кетишидан ҳосил бўладиган турли катталикдаги чуқурлик. Ж. асосан, юмшоқ жинслар (лёсс, лёссимон қумоқ) дан тузилган баланд текисликларда, тоғ этаги қияликларида кўп учрайди. Ж. оқова ва ташлама сувни оқизиб қўйиш, ўрмонларни кесиб юбориш, агротехника қоидаларига хилоф ер ҳайдаш, тартибсиз мол боқиш натижасида ҳам вужудга келади. Ж.нинг узунлиги бир неча ўн км гача, кенглиги ва чуқурлиги бир неча ўн м. гача бўлади. Ж.лар, одатда, юқори қисмининг ўйилиши ҳисобига ўсади, таги ер ости сувига етгандан кейин чуқурлашишдан тўхтайди. Ж.лар Ўрта Осиёда (Фарғона водийси), Волга бўйининг ўрмон-дашт ва дашт зоналарида, Хитойнинг лёссли вилоятларида, АҚШ ва тропик мамлакатларда кўпроқ тарқалган. Улар экинзорларни парчалаб катта зарар келтиради. Ж. кўпайиб кетмаслиги учун дарахтлар ўтқазилади, тўғоғ ва тўсиқлар, тарновлар, сув омборлари қурилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.