Jazodan ozod qiliş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 20–21-b. — ziyouz.com
Jazodan ozod qiliş - ba'zi jinoyat qilganlarga jazo tayinlamaslik, tayinlangan jazoni ötaşdan batamom yoki qisman ozod qiliş. J.o.q. jinoyat huquqining muhim insonparvarlik tamoyillaridan biri bölib, şaxsga nisbatan tayinlangan jinoiy jazoni ijro etmasdan ham uni tarbiyalaş mumkin, u jamiyat uçun heç qanday xavf tuğdirmaydi yoki jazoning qolgan qismini real ravişda ötaşi maqsadga muvofiq emas, degan qat'iy xulosaga kelinsa qöllaniladi. ÖzR jinoyat huquqiga köra, J.o.q. sud tomonidan ayblov hukmi çiqarilib jazo tayinlanganidan keyingina qöllaniladi. Jinoiy jazodan fakat sud ozod qiladi. Şuningdek, ÖzRning Prezidentiga afv etiş va amnistiya akti orqali J.o.q. vakolati berilgan. J.o.q. 2 guruhga bölinadi: 1) jazodan töla ozod etiş; 2) jazodan qisman ozod etiş. Jazodan töla ozod etişda sud ayblov hukmini çiqargan va jazo tayinlangan holda jinoiy jazoni ijro etmaslik haqida qaror qabul qiladi. Bu guruhga J.o.q.ning quyidagi turlari kiradi: jazoni ijro etiş muddati ötib ketganligi; şaxsning ijtimoiy xavflilik xususiyatini yöqotişi; aybdorning çin köngildan puşaymon bölganligi; şartli hukm qiliş. Jazodan qisman ozod etişda mahkum sud tomonidan tayinlangan jazoning bir qismini ötaydi hamda jazoning ötalmagan qismidan ozod etiladi yoxud uşbu jazo yengilroği b-n almaştiriladi. Bu guruhga quyidagilar kiradi: jazoni ötaşdan muddatidan ilgari şartli ozod qiliş; jazoni yengilroği b-n almaştiriş. Kasallik yoki mehnat qobiliyatini yöqotiş oqibatida J.o.q., amnistiya akti yoki afv etiş asosida J.o.q. xususiyatiga köra, töla yoki qisman J.o.q.ga misol bölişi mumkin. Bulardan taşqari voyaga yetmaganlarga nisbatan tarbiyaviy xususiyatdagi majburlov çoralarini qöllagan holda J.o.q. ham bor. J.o.q. ning har bir turini qöllaş asoslari Özbekiston Respublikasi JKning tegişli moddalarida körsatilgan.
Mamajon Usmonaliyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАЗОДАН ОЗОД ҚИЛИШ - баъзи жиноят қилганларга жазо тайинламаслик, тайинланган жазони ўташдан батамом ёки қисман озод қилиш. Ж.о.қ. жиноят ҳуқуқининг муҳим инсонпарварлик тамойилларидан бири бўлиб, шахсга нисбатан тайинланган жиноий жазони ижро этмасдан ҳам уни тарбиялаш мумкин, у жамият учун ҳеч қандай хавф туғдирмайди ёки жазонинг қолган қисмини реал равишда ўташи мақсадга мувофиқ эмас, деган қатъий хулосага келинса қўлланилади. ЎзР жиноят ҳуқуқига кўра, Ж.о.қ. суд томонидан айблов ҳукми чиқарилиб жазо тайинланганидан кейингина қўлланилади. Жиноий жазодан факат суд озод қилади. Шунингдек, ЎзРнинг Президентига афв этиш ва амнистия акти орқали Ж.о.қ. ваколати берилган. Ж.о.қ. 2 гуруҳга бўлинади: 1) жазодан тўла озод этиш; 2) жазодан қисман озод этиш. Жазодан тўла озод этишда суд айблов ҳукмини чиқарган ва жазо тайинланган ҳолда жиноий жазони ижро этмаслик ҳақида қарор қабул қилади. Бу гуруҳга Ж.о.қ.нинг қуйидаги турлари киради: жазони ижро этиш муддати ўтиб кетганлиги; шахснинг ижтимоий хавфлилик хусусиятини йўқотиши; айбдорнинг чин кўнгилдан пушаймон бўлганлиги; шартли ҳукм қилиш. Жазодан қисман озод этишда маҳкум суд томонидан тайинланган жазонинг бир қисмини ўтайди ҳамда жазонинг ўталмаган қисмидан озод этилади ёхуд ушбу жазо енгилроғи б-н алмаштирилади. Бу гуруҳга қуйидагилар киради: жазони ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш; жазони енгилроғи б-н алмаштириш. Касаллик ёки меҳнат қобилиятини йўқотиш оқибатида Ж.о.қ., амнистия акти ёки афв этиш асосида Ж.о.қ. хусусиятига кўра, тўла ёки қисман Ж.о.қ.га мисол бўлиши мумкин. Булардан ташқари вояга етмаганларга нисбатан тарбиявий хусусиятдаги мажбурлов чораларини қўллаган ҳолда Ж.о.қ. ҳам бор. Ж.о.қ. нинг ҳар бир турини қўллаш асослари Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг тегишли моддаларида кўрсатилган.
Мамажон Усмоналиев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.