Jazoir
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 27–28-b. — ziyouz.com
Jazoir — Jazoir Xalq Demokratik Respublikasining poytaxti. Jazoir viloyatining ma'muriy markazi. Aholisi 2,5 mln. kişi (1998).
Örta dengiz böyida joylaşgan. Iqlimi subtropik, örta dengiz iqlimi, qişi iliq, yozi quruq va issiq. Örtaça t-ra yanv.da 12°, iyulda 25°; yiliga 700 mm yoğin yoğadi.
J.ga finikiyaliklar tomonidan mil. av. 9-a. oxirida Ey-Qozi bandargohi sifatida asos solingan, keyinçalik rimliklar tomonidan Ikozium deb nomlangan. Ikozium vayronalari örnida 935 y.da barbar amiri Bologgin ibn Ziri yangi şahar bunyod qildi va keyinçalik bu şahar J. deb ataldi. 11-a.dan J. Örta dengizning yirik savdo porti, 13-a. dan Ispaniyadan quvğin qilingan mavr muhojirlari markazi böldi. 16-a.gaça turli davlatlar tarkibida bölib kelgan. 16-a.dan Usmonli turklar saltanatiga qaram bölgan Jazoirning markazi. 1830 y.da fransuzlar bosib olgaç, 130 yil davomida Fransiyaning Jazoir mustamlakasining ma'muriy markazi böldi. J.da 2-jahon uruşi davrida ittifoqçi davlatlar qömondonliginingÖrta dengizdagi ştab kvartirasi joylaşgan. J. 1962 y.dan mustaqil Jazoir davlatining poytaxti.
J. — transport yöllari tuguni, xalqaro aeroport bor. Örta dengiz böyidagi yirik port (yillik yuk ortib tuşiriş 5,8 mln. t). Mamlakatning iqtisodiy, ilmiy va madaniy markazi. Maşinasozlik (avtomobil va q. x. maşinalari), metallsozlik, oziq-ovqat (vinoçilik, yoğ, tamaki, un tortiş), kimyo, neftni qayta işlaş, sement, sellyuloza-qoğoz, töqimaçilik korxonalari, oyna z-di, yoğoçsozlik f-kalari, issiqlik elektr st-yalari, metropoliten bor.
J. Jazoir qöltiği böylab 15 km ga çözilgan, boğ va parklar köp. J.ning qad. qismida qal'a, Katta masjid (1096), Sidi Abdurahmon masjid-maqbarasi (1611), Jome ul-Jadid masjidi (1660), J.ning Yevropaça uslubda qurilgan qismida Hukumat uyi (1930) bor. 1960 y.lardan yangi turar joy binolari qurilgan. Un-t, in-tlar, maxsus örta oliy öquv yurtlari, Sahroi Kabir in-ti, rasadxona, botanika boği, Milliy drama teatri va b. bor. Har yili xalqaro yarmarka ötkaziladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖАЗОИР — Жазоир Халқ Демократик Республикасининг пойтахти. Жазоир вилоятининг маъмурий маркази. Аҳолиси 2,5 млн. киши (1998).
Ўрта денгиз бўйида жойлашган. Иқлими субтропик, ўрта денгиз иқлими, қиши илиқ, ёзи қуруқ ва иссиқ. Ўртача т-ра янв.да 12°, июлда 25°; йилига 700 мм ёғин ёғади.
Ж.га финикияликлар томонидан мил. ав. 9-а. охирида Эй-Қози бандаргоҳи сифатида асос солинган, кейинчалик римликлар томонидан Икозиум деб номланган. Икозиум вайроналари ўрнида 935 й.да барбар амири Бологгин ибн Зири янги шаҳар бунёд қилди ва кейинчалик бу шаҳар Ж. деб аталди. 11-а.дан Ж. Ўрта денгизнинг йирик савдо порти, 13-а. дан Испаниядан қувғин қилинган мавр муҳожирлари маркази бўлди. 16-а.гача турли давлатлар таркибида бўлиб келган. 16-а.дан Усмонли турклар салтанатига қарам бўлган Жазоирнинг маркази. 1830 й.да французлар босиб олгач, 130 йил давомида Франциянинг Жазоир мустамлакасининг маъмурий маркази бўлди. Ж.да 2-жаҳон уруши даврида иттифоқчи давлатлар қўмондонлигинингЎрта денгиздаги штаб квартираси жойлашган. Ж. 1962 й.дан мустақил Жазоир давлатининг пойтахти.
Ж. — транспорт йўллари тугуни, халқаро аэропорт бор. Ўрта денгиз бўйидаги йирик порт (йиллик юк ортиб тушириш 5,8 млн. т). Мамлакатнинг иқтисодий, илмий ва маданий маркази. Машинасозлик (автомобиль ва қ. х. машиналари), металлсозлик, озиқ-овқат (виночилик, ёғ, тамаки, ун тортиш), кимё, нефтни қайта ишлаш, цемент, целлюлоза-қоғоз, тўқимачилик корхоналари, ойна з-ди, ёғочсозлик ф-калари, иссиқлик электр ст-ялари, метрополитен бор.
Ж. Жазоир қўлтиғи бўйлаб 15 км га чўзилган, боғ ва парклар кўп. Ж.нинг қад. қисмида қалъа, Катта масжид (1096), Сиди Абдураҳмон масжид-мақбараси (1611), Жоме ул-Жадид масжиди (1660), Ж.нинг Европача услубда қурилган қисмида Ҳукумат уйи (1930) бор. 1960 й.лардан янги турар жой бинолари қурилган. Ун-т, ин-тлар, махсус ўрта олий ўқув юртлари, Саҳрои Кабир ин-ти, расадхона, ботаника боғи, Миллий драма театри ва б. бор. Ҳар йили халқаро ярмарка ўтказилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.