Jelatina
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120–121-b. — ziyouz.com
Jelatina (lot. gelatus — muzlagan, sovigan) — hayvon terisi, payi va suyaklarini suvda qaynatiş yöli b-n olinadigan oqsil moddalar aralaşmasi. Bunda töqimalar tarkibiga kiradigan kollagen glyutinga aylanadi. Olingan eritma haydaladi, tindiriladi, iviq hosil bölgunça sovitiladi, söngra bölak-bölak qilib kesiladi va quritiladi. Tayyor holdagi quruq J. — ta'msiz, hidsiz, şaffof, rangsiz yoki oç sarğiş böladi; sovuq suvda va suyultirilgan kislotalarda şişadi. Qizdirilgan kolloid eritma soviganda iviqqa aylanadi. J. qandolatçilikda (marmelad va b. tayyorlaşda), fotoplyonkalar, plastinkalar, fotoqoğoz va karton tayyorlaşda, gemofiliya kasalligini davolaşda hamda me'da, içak va öpkadan qon ketişini töxtatişda (5—10% li eritmasi, maz va şamçalar tarkibida) işlatiladi, şuningdek, mikrobiologiyada (oziqli muhit olişda) qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖЕЛАТИНА (лот. gelatus — музлаган, совиган) — ҳайвон териси, пайи ва суякларини сувда қайнатиш йўли б-н олинадиган оқсил моддалар аралашмаси. Бунда тўқималар таркибига кирадиган коллаген глютинга айланади. Олинган эритма ҳайдалади, тиндирилади, ивиқ ҳосил бўлгунча совитилади, сўнгра бўлак-бўлак қилиб кесилади ва қуритилади. Тайёр ҳолдаги қуруқ Ж. — таъмсиз, ҳидсиз, шаффоф, рангсиз ёки оч сарғиш бўлади; совуқ сувда ва суюлтирилган кислоталарда шишади. Қиздирилган коллоид эритма совиганда ивиққа айланади. Ж. қандолатчиликда (мармелад ва б. тайёрлашда), фотоплёнкалар, пластинкалар, фотоқоғоз ва картон тайёрлашда, гемофилия касаллигини даволашда ҳамда меъда, ичак ва ўпкадан қон кетишини тўхтатишда (5—10% ли эритмаси, мазь ва шамчалар таркибида) ишлатилади, шунингдек, микробиологияда (озиқли муҳит олишда) қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.