Jettiosor
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126–127-b. — ziyouz.com
Jettiosor JETTIOSOR, yetti osor (yetti yodgorlik) — Sirdaryoning eski özani Quvondaryo havzasida joylaşgan 20 ga yaqin qad. qörğon-qal'a xarobalari majmuasi (mil. av. 3—2-a. — mil. 7—8-a.). 1946, 1949—62 y.larda S. P. Tolstoye rahbarligidagi Xorazm arxeologiya etnografiya ekspeditsiyasi tadqiqot işlari olib borgan. Qad. suğoriş inşootlari qoldiqlari topilgan. Mustaxkamlangan qurğonlar (ulardagi turar joy binolari), qal'alar, istehkomli qörğon-qal'a va mozorqörğonlar tekşirilgan. Ularning devorlari somonli ğiştdan qurilgan. Devorlarning pastki qismida qamiş (Xorazm mahalliy me'morligida hozir ham işlatiladi) qoldiqlari topilgan. Istehkomli qörğon-qal'a — Oltinosor bu xarobalar içida eng yirigi bölib, mayd. 17 ga. Devori (kengligi 1,5—2 m, bal. 3,5 m) paxsa va xom ğiştdan. Taşqi devori şinak va burjli bölgan. 2 qavatli katta turar joy binosi örni oçilgan. J.da yorğuçoq, tegirmon toşi, turli şakldagi sopol idişlar (kuvaça, xumça, xumlar va b.), kamon öq uçi —paykon, turli taqinçoq (uzuklar va b.) lar topilgan. Sopol idişlar oçsariq, qora jigarrang, qizil, kök, oq angob b-n böyalgan, ayrimlarining pastki qismida qora zaminga oq çiziq tortilgan. J. moddiy madaniyati Xorazmdagi afriğiylar madaniyatiga sezilarli ta'sir körsatgan. S. P. Tolstovning fikriga köra, J. yodgorliklari toxarlarga mansub bölgan. Aholi patriarxal uruğçilik tuzumida yaşab suğorma dehqonçilik, çorvaçilik va baliqçilik b-n maşğul bölgan. Keyinçalik J. aholisi Amudaryo va Sirdaryo böylariga köçib ötgan.
Ad.Tolstov S. P., Po drevnim deltam Oksa i Yaksarta, M., 1962; Levina L . M ., Qadimgi Xorazm madaniyatini izlab, T., 1964.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖЕТТИОСОР, етти осор (етти ёдгорлик) — Сирдарёнинг эски ўзани Қувондарё ҳавзасида жойлашган 20 га яқин қад. қўрғон-қалъа харобалари мажмуаси (мил. ав. 3—2-а. — мил. 7—8-а.). 1946, 1949—62 й.ларда С. П. Толстое раҳбарлигидаги Хоразм археология этнография экспедицияси тадқиқот ишлари олиб борган. Қад. суғориш иншоотлари қолдиқлари топилган. Мустахкамланган қурғонлар (улардаги турар жой бинолари), қалъалар, истеҳкомли қўрғон-қалъа ва мозорқўрғонлар текширилган. Уларнинг деворлари сомонли ғиштдан қурилган. Деворларнинг пастки қисмида қамиш (Хоразм маҳаллий меъморлигида ҳозир ҳам ишлатилади) қолдиқлари топилган. Истеҳкомли қўрғон-қалъа — Олтиносор бу харобалар ичида энг йириги бўлиб, майд. 17 га. Девори (кенглиги 1,5—2 м, бал. 3,5 м) пахса ва хом ғиштдан. Ташқи девори шинак ва буржли бўлган. 2 қаватли катта турар жой биноси ўрни очилган. Ж.да ёрғучоқ, тегирмон тоши, турли шаклдаги сопол идишлар (кувача, хумча, хумлар ва б.), камон ўқ учи —пайкон, турли тақинчоқ (узуклар ва б.) лар топилган. Сопол идишлар очсариқ, қора жигарранг, қизил, кўк, оқ ангоб б-н бўялган, айримларининг пастки қисмида қора заминга оқ чизиқ тортилган. Ж. моддий маданияти Хоразмдаги африғийлар маданиятига сезиларли таъсир кўрсатган. С. П. Толстовнинг фикрига кўра, Ж. ёдгорликлари тохарларга мансуб бўлган. Аҳоли патриархал уруғчилик тузумида яшаб суғорма деҳқончилик, чорвачилик ва балиқчилик б-н машғул бўлган. Кейинчалик Ж. аҳолиси Амударё ва Сирдарё бўйларига кўчиб ўтган.
Ад.Толстов С. П., По древним дельтам Окса и Яксарта, М., 1962; Левина Л . М ., Қадимги Хоразм маданиятини излаб, Т., 1964.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.