Jeyms Preskott Joul
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 197-b. — ziyouz.com
Joul Jeyms Preskott JOUL (Joule) Jeyms Preskott (1818.24.12, Solford, Lankaşir — 1889.11.10, Seyl, Çeşir) — ingliz fizigi. London Qirollik jamiyati a'zosi (1850 y.dan). Ilmiy işlari elektromagnetizm va issiqlikka oid. Energiyaning saqlaniş qonunini tajribada asoslagan. Issiqlikning mexanik ekvivalentini topgan. J. ötkazgiçdan tok ötganda ajralib çiqadigan issiqlik miqdori tok miqdori kvadratiga va elektr qarşiligiga töğri mutanosib ekanligini (Joul—Lens qonunini, E. X. Lensdan mustaqil ravişda) asoslagan (1841), issiqlikning mexanik ekvivalentini aniqlagan (1843). J. ingliz fizigi U. Tomson b-n birga gaz ğovak tösiqlardan ötganida uning t-rasi özgarişini tajribada körsatib bergan (1854). Bu hodisa J. — Tomson effekti deb ataladi va u gazlarni suyultirişda muhim örin egallaydi. J. termodinamik t-ra şkalasini hisobladi, t-ra T tuşunçasini fanga kiritdi, magnitning töyinişini payqadi va b. işlar b-n şuğullandi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖОУЛЬ (Joule) Жеймс Прескотт (1818.24.12, Солфорд, Ланкашир — 1889.11.10, Сейл, Чешир) — инглиз физиги. Лондон Қироллик жамияти аъзоси (1850 й.дан). Илмий ишлари электромагнетизм ва иссиқликка оид. Энергиянинг сақланиш қонунини тажрибада асослаган. Иссиқликнинг механик эквивалентини топган. Ж. ўтказгичдан ток ўтганда ажралиб чиқадиган иссиқлик миқдори ток миқдори квадратига ва электр қаршилигига тўғри мутаносиб эканлигини (Жоуль—Ленц қонунини, Э. X. Ленцдан мустақил равишда) асослаган (1841), иссиқликнинг механик эквивалентини аниқлаган (1843). Ж. инглиз физиги У. Томсон б-н бирга газ ғовак тўсиқлардан ўтганида унинг т-раси ўзгаришини тажрибада кўрсатиб берган (1854). Бу ҳодиса Ж. — Томсон эффекти деб аталади ва у газларни суюлтиришда муҳим ўрин эгаллайди. Ж. термодинамик т-ра шкаласини ҳисоблади, т-ра Т тушунчасини фанга киритди, магнитнинг тўйинишини пайқади ва б. ишлар б-н шуғулланди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.