Jigar qurti
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131–132-b. — ziyouz.com
Jigar qurti (Fasciola hepatica) - sörğiçlilar sinfiga mansub parazit çuvalçang turi. Tanasining rangi oqiş yoki jigarrang, şakli yaproqsimon. Uz. 20—30 mm, eni 8—13 mm; oldingi uçki qismi konussimon toraygan. Sörğiçlari ikkita. Oldingi oğiz sörğiçi örtasida oğiz teşigi böladi. Oğiz sörğiçidan orqaroqda ikkinçi qöşimça qorin sörğiçi joylaşgan. 1- va 2-sörğiçlar örtasida jinsiy teşigi, tanasining orqa uçida ayiriş organi teşigi bor. J. q., asosan, tuyoqli sut emizuvçilar (qoramol, qöy, eçki, tuya, ot, çöçqa va b.) hamda odam jigari öt suyuqligi yöllarida parazitlik qiladi; öt va öt yölidagi yemirilgan hujayralarning parçalaniş mahsulotlari b-n oziqlanadi, J. q. b-n zararlaniş fassiolyoz deyiladi. J. q. 2 xöjayinda rivojlanadi. Tuxumlari axlat b-n suvga tuşganida ulardan kiprikli miratsidiy liçinkasi çiqadi. Liçinka suvda suzib yurib, özining oraliq xöjayini — kiçik suv şilliği (Galba truncatula)HH topib, uning içiga kirib oladi. Miratsidiydan spo-rotsistalar; rediyalar va serkariyalar rivojlanadi. Serkariyalar şilliq qurt tanasidan taşqariga çiqadi va navbatdagi liçinkalik davri — adoleskariyaga aylanadi. J. q.ning asosiy xöjayinlari — çorva mollari suv içganda yoki suv içida ösgan ötlarni yeganda sistaga öralgan adoleskariyani ham yutib yuboradi. Çorva mollari içagida sista yorilib, yoş jigar qurti çiqadi. Qurt içak devorini teşib qonga ötadi; qon orqali jigarning öt suyuqligi yöliga ötib, bu yerda voyaga yetadi. Odamlar ham kölmak suv havzalaridan suv içganida J. q. b-n zararlanişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИГАР ҚУРТИ (Fasciola hepatica) - сўрғичлилар синфига мансуб паразит чувалчанг тури. Танасининг ранги оқиш ёки жигарранг, шакли япроқсимон. Уз. 20—30 мм, эни 8—13 мм; олдинги учки қисми конуссимон торайган. Сўрғичлари иккита. Олдинги оғиз сўрғичи ўртасида оғиз тешиги бўлади. Оғиз сўрғичидан орқароқда иккинчи қўшимча қорин сўрғичи жойлашган. 1- ва 2-сўрғичлар ўртасида жинсий тешиги, танасининг орқа учида айириш органи тешиги бор. Ж. қ., асосан, туёқли сут эмизувчилар (қорамол, қўй, эчки, туя, от, чўчқа ва б.) ҳамда одам жигари ўт суюқлиги йўлларида паразитлик қилади; ўт ва ўт йўлидаги емирилган ҳужайраларнинг парчаланиш маҳсулотлари б-н озиқланади, Ж. қ. б-н зарарланиш фасциолёз дейилади. Ж. қ. 2 хўжайинда ривожланади. Тухумлари ахлат б-н сувга тушганида улардан киприкли мирацидий личинкаси чиқади. Личинка сувда сузиб юриб, ўзининг оралиқ хўжайини — кичик сув шиллиғи (Galba truncatula)HH топиб, унинг ичига кириб олади. Мирацидийдан спо-роцисталар; редиялар ва церкариялар ривожланади. Церкариялар шиллиқ қурт танасидан ташқарига чиқади ва навбатдаги личинкалик даври — адолескарияга айланади. Ж. қ.нинг асосий хўжайинлари — чорва моллари сув ичганда ёки сув ичида ўсган ўтларни еганда цистага ўралган адолескарияни ҳам ютиб юборади. Чорва моллари ичагида циста ёрилиб, ёш жигар қурти чиқади. Қурт ичак деворини тешиб қонга ўтади; қон орқали жигарнинг ўт суюқлиги йўлига ўтиб, бу ерда вояга етади. Одамлар ҳам кўлмак сув ҳавзаларидан сув ичганида Ж. қ. б-н зарарланиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.