Jigar sirrozi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131-b. — ziyouz.com
Jigar sirrozi jigarning surunkali rivojlanib boradigan kasalligi; bunda jigar töqimasi yalliğlanib, uning bir qismi biriktiruvçi töqima b-n almaşinadi. Jigarning ötkir yalliğlanişi — gepatitda, uning V, S, D şakllarida, ötkir gepatit surunkali gepatitga aylanayotganda, bezgak, sil, zaxm, brutsellyoz kabi yuqumli kasalliklarda, öt pufagi va öt yöllarining surunkali yalliğlanişida, turli kimyoviy moddalardan muntazam zaharlanişda, şuningdek, alkogolizmda va b. sabablarga köra paydo böladi. J.s. — sekin rivojlanadigan surunkali kasallik. J.s. turliça namoyon böladi va u xastalikning qaysi şaklida keçişi hamda davriga boğliq; tekşirganda jigarning qattiqlaşgani va funksiyasining buzilganligiga qaramay, kişi uzoq vaqt heç qanday xastalik alomatini sezmay yurişi mumkin. Kasallik zörayganda bemor darmonsizlanadi, ozib ketadi, iştahadan qoladi, kekiradi, köngli ayniydi, ba'zan qusadi, içi ketadi yoki qotadi, qorni dam böladi, t-rasi kötariladi, qorin böşliğida suyuqlik töplanişi natijasida u kötariladi (istisqo), burni qonaydi, badani qiçişadi, ba'zan sarğayadi; kamqonlik avjiga çiqadi; jigari va ayniqsa taloği kattalaşadi va qattiqlaşadi.
Davoni vraç tayinlaydi. J.s. uzoq vaqt davolanadi, kasallik zörayganda bemorni darhol kasalxonaga yotqiziş kerak. Parhezga qat'iy rioya qilişning ahamiyati katta. Bemorga, asosan, yengil hazm böladigan, qand, oqsil va vitaminlar (ayniqsa, S vitamin va V gruppa)ga boy sutli va ösimlik ovqatlar beriladi. Tvorog (oson hazm böladigan oqsillarga ega), yoğsiz göşt, baliq, şuningdek, ozgina sariyoğ b-n qaymoq yoki smetana iste'mol qiliş mumkin; spirtli içimliklar içiş qatiy taqiqlanadi. J.s.ning avj olişiga yöl qöymaydigan dorilar buyuriladi. J.s.ni davolaşda avvalo unga sabab böladigan omillarni bartaraf etiş muhim. J.s.ga olib kelgan infeksiya aniqlansa, uni tugatiş çoralari köriladi. J.s.ning oldini oliş uçun mehnat va turmuş şaroitini soğlomlaştiriş, alkogolizmga qarşi kuraş olib boriş kerak.
Ad.: Podimova S. D., Bolezni peçeni, M., 1990.
Erkin Qosimov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИГАР ЦИРРОЗИ жигарнинг сурункали ривожланиб борадиган касаллиги; бунда жигар тўқимаси яллиғланиб, унинг бир қисми бириктирувчи тўқима б-н алмашинади. Жигарнинг ўткир яллиғланиши — гепатитда, унинг В, С, D шаклларида, ўткир гепатит сурункали гепатитга айланаётганда, безгак, сил, захм, бруцеллёз каби юқумли касалликларда, ўт пуфаги ва ўт йўлларининг сурункали яллиғланишида, турли кимёвий моддалардан мунтазам заҳарланишда, шунингдек, алкоголизмда ва б. сабабларга кўра пайдо бўлади. Ж.ц. — секин ривожланадиган сурункали касаллик. Ж.ц. турлича намоён бўлади ва у хасталикнинг қайси шаклида кечиши ҳамда даврига боғлиқ; текширганда жигарнинг қаттиқлашгани ва функциясининг бузилганлигига қарамай, киши узоқ вақт ҳеч қандай хасталик аломатини сезмай юриши мумкин. Касаллик зўрайганда бемор дармонсизланади, озиб кетади, иштаҳадан қолади, кекиради, кўнгли айнийди, баъзан қусади, ичи кетади ёки қотади, қорни дам бўлади, т-раси кўтарилади, қорин бўшлиғида суюқлик тўпланиши натижасида у кўтарилади (истисқо), бурни қонайди, бадани қичишади, баъзан сарғаяди; камқонлик авжига чиқади; жигари ва айниқса талоғи катталашади ва қаттиқлашади.
Давони врач тайинлайди. Ж.ц. узоқ вақт даволанади, касаллик зўрайганда беморни дарҳол касалхонага ётқизиш керак. Парҳезга қатъий риоя қилишнинг аҳамияти катта. Беморга, асосан, енгил ҳазм бўладиган, қанд, оқсил ва витаминлар (айниқса, С витамин ва В группа)га бой сутли ва ўсимлик овқатлар берилади. Творог (осон ҳазм бўладиган оқсилларга эга), ёғсиз гўшт, балиқ, шунингдек, озгина сариёғ б-н қаймоқ ёки сметана истеъмол қилиш мумкин; спиртли ичимликлар ичиш қатьий тақиқланади. Ж.ц.нинг авж олишига йўл қўймайдиган дорилар буюрилади. Ж.ц.ни даволашда аввало унга сабаб бўладиган омилларни бартараф этиш муҳим. Ж.ц.га олиб келган инфекция аниқланса, уни тугатиш чоралари кўрилади. Ж.ц.нинг олдини олиш учун меҳнат ва турмуш шароитини соғломлаштириш, алкоголизмга қарши кураш олиб бориш керак.
Ад.: Подимова С. Д., Болезни печени, М., 1990.
Эркин Қосимов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.