Jin maşina
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Jin maşina (ing. gin<engine - maşina), tola ajratkiç — paxta tolalarini çigitdan ajratib oladigan maşina. Arrali va valikli xillari bor.
Arrali J. m.ning asosiy iş qismlari, iş kamerasi va arrali silindr 2 dan iborat. Arrali silindr 80—130 dona arrali disklardan yiğiladi. Çigitli paxta iş kamerasi ga tuşadi. Aylanib turgan silindr arralariga ilingan tolalarning bir qismi çigitdan ajralib, panjara 3 orasiga ötadi, soplo 4 va maşina böğzi 5 orqali batareya kondensoriga yiğiladi. Çigitli paxta silindr b-n bir neça marta uçraşgaç, çigit tolalardan deyarli tozalanadi va sirpanib, taroq 8 b-n panjara orasidan ötib, çigit konveyeriga tuşadi. «Ulik» tola ajratiş moslamasi 6 toladan «ulik» tola va ifloslarni ajratib, şnekli «ulik» tola konveyeri 7 ga yönaltiradi.
Valikli J. m.ning iş qismlari hayvon terisidan, sun'iy rezinalaştirilgan materiallar va tabiiy pökaklardan yasalgan valik, qözğalmas piçoq 2 va uriş valigi 3 dan iborat. Ta'minlaş kamerasi ga tuşgan çigitli paxtani qarama-qarşi tomonga aylanib turadigan valiklar 2 qoziqçali titkilaş barabani 3 ga bir meyorda uzatadi, baraban qoziqçalari uni ilaştirib, tör 4 sirtidan sudrab utadi. Paxtadan ajralgan xas-çöplar tör közlaridan ötib taşqariga çiqadi, titilgan paxta esa qiya 5 dan sirpanib, ignali baraban 6 ga yönaladi. Tekislovçi valik 8 çigitli paxta qatlamini tekislab turadi. Tezlatiş barabani 9 ignali baraban 6 dan çigitli paxtani ajratib olib, bir-biriga teskari aylanayotgan iş valigi va uriş valigi 10 orasiga keltiradi. Çigit piçoq ostidan öta olmaydi, tolalar çigitdan ajraladi va iş valigiga yopişib, piçoq ostidan ötib ketadi. Çigit tolalardan töliq ajralmagunça bu jarayon takrorlanadi. Çigitdan ajralgan tola nov 15 ga tuşib, undan tola quvuriga, çigitlar esa tör 7 ning közlaridan ötib, nov 14 orqali yiğiş şnegiga yönaladi. Paxta tozalaş korxonalarida bir neça J. m. batareya tarzida (arralisi xar qatorda 2—5 tadan, valiklisi 8—10 tadan) örnatiladi. Özbekiston paxta korxonalarida avtomatlaştirilgan J. m. lari işlatiladi.
Ad.: Jab borov Ğ. Ş., Otametov T. U., Hamidov A., Çigitli paxtani dastlabki işlaş texnologiyasi, T., 1987.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИН МАШИНА (инг. gin<engine - машина), тола ажраткич — пахта толаларини чигитдан ажратиб оладиган машина. Аррали ва валикли хиллари бор.
Аррали Ж. м.нинг асосий иш қисмлари, иш камераси ва аррали цилиндр 2 дан иборат. Аррали цилиндр 80—130 дона аррали дисклардан йиғилади. Чигитли пахта иш камераси га тушади. Айланиб турган цилиндр арраларига илинган толаларнинг бир қисми чигитдан ажралиб, панжара 3 орасига ўтади, сопло 4 ва машина бўғзи 5 орқали батарея конденсорига йиғилади. Чигитли пахта цилиндр б-н бир неча марта учрашгач, чигит толалардан деярли тозаланади ва сирпаниб, тароқ 8 б-н панжара орасидан ўтиб, чигит конвейерига тушади. «Улик» тола ажратиш мосламаси 6 толадан «улик» тола ва ифлосларни ажратиб, шнекли «улик» тола конвейери 7 га йўналтиради.
Валикли Ж. м.нинг иш қисмлари ҳайвон терисидан, сунъий резиналаштирилган материаллар ва табиий пўкаклардан ясалган валик, қўзғалмас пичоқ 2 ва уриш валиги 3 дан иборат. Таъминлаш камераси га тушган чигитли пахтани қарама-қарши томонга айланиб турадиган валиклар 2 қозиқчали титкилаш барабани 3 га бир меъёрда узатади, барабан қозиқчалари уни илаштириб, тўр 4 сиртидан судраб утади. Пахтадан ажралган хас-чўплар тўр кўзларидан ўтиб ташқарига чиқади, титилган пахта эса қия 5 дан сирпаниб, игнали барабан 6 га йўналади. Текисловчи валик 8 чигитли пахта қатламини текислаб туради. Тезлатиш барабани 9 игнали барабан 6 дан чигитли пахтани ажратиб олиб, бир-бирига тескари айланаётган иш валиги ва уриш валиги 10 орасига келтиради. Чигит пичоқ остидан ўта олмайди, толалар чигитдан ажралади ва иш валигига ёпишиб, пичоқ остидан ўтиб кетади. Чигит толалардан тўлиқ ажралмагунча бу жараён такрорланади. Чигитдан ажралган тола нов 15 га тушиб, ундан тола қувурига, чигитлар эса тўр 7 нинг кўзларидан ўтиб, нов 14 орқали йиғиш шнегига йўналади. Пахта тозалаш корхоналарида бир неча Ж. м. батарея тарзида (арралиси хар қаторда 2—5 тадан, валиклиси 8—10 тадан) ўрнатилади. Ўзбекистoн пахта корхоналарида автоматлаштирилган Ж. м. лари ишлатилади.
Ад.: Жаб боров Ғ. Ш., Отаметов Т. У., Ҳамидов А., Чигитли пахтани дастлабки ишлаш технологияси, Т., 1987.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.