Jinoyat işida fuqaroviy da'vo
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 153–154-b. — ziyouz.com
Jinoyat işida fuqaroviy da'vo —jismoniy yoki yuridik şaxsning jinoyat oqibatida yoki aqli noraso şaxsning ijtimoiy xavfli qilmişi natijasida keltirilgan moddiy zararni undiriş töğrisidagi talabi. Bu da'vo jinoyat işi yuzasidan tergov va sud bölayotgan vaqtda aybdorga yoki uning harakatlari uçun zimmasiga moddiy javobgarlik yuklatilgan şaxslarga nisbatan qözğatilib, sudda jinoyat işi b-n birga köriladi (Özbekiston JPK, 276-modda). Bunday da'voni jabrlangan har qanday şaxs, şu jumladan, vafot etgan odamning qaramoğida bölganlar ham qözğatişga haqli. J. i. f. d. davlat poşlinasi tölaşdan ozod qilinadi va bunday da'vo jinoyat işi qözğatilgan vaqtdan boşlab sud tergovi boşlangunga qadar qözğatilişi mumkin. Da'vo jinoyat işi böyiça tergov olib borayotgan organ yoki sudga beriladi. Suriştiruvçi, tergovçi, prokuror — qaror, sud esa — ajrim çiqarib, da'vo qözğatgan şaxsni fuqaroviy da'vogar deb tan oladi. Davlat yoki jamoat manfaatlarini, şuningdek, fuqaro huquqlarini muhofaza qiliş uçun zarur bölgan hollarda prokuror ham da'vo qözğatadi yoki jabrlanuvçining da'vosini qöllabquvvatlaydi. J. i. f. d.ni ta'minlaş maqsadida ayblanuvçining, gumon ostidagi şaxsning yoki fuqaroviy javobgarning mulki xatlab qöyiladi (290-modda). Qözğatilgan da'voning asosliligi masalasi sud hukm çiqarayotgan paytda hal qilinadi (457-modda). Sud sudlanuvçini aybdor deb topib, J. i. f. d.ning asoslari va miqdorini qançalik isbot etganiga qarab, uni töla yoki qisman qanoatlantiradi yoxud jinoyat oqibatida moddiy zarar yetkazilmagan deb topsa, da'voni rad qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНОЯТ ИШИДА ФУҚАРОВИЙ ДАЪВО —жисмоний ёки юридик шахснинг жиноят оқибатида ёки ақли норасо шахснинг ижтимоий хавфли қилмиши натижасида келтирилган моддий зарарни ундириш тўғрисидаги талаби. Бу даъво жиноят иши юзасидан тергов ва суд бўлаётган вақтда айбдорга ёки унинг ҳаракатлари учун зиммасига моддий жавобгарлик юклатилган шахсларга нисбатан қўзғатилиб, судда жиноят иши б-н бирга кўрилади (Ўзбекистон ЖПК, 276-модда). Бундай даъвони жабрланган ҳар қандай шахс, шу жумладан, вафот этган одамнинг қарамоғида бўлганлар ҳам қўзғатишга ҳақли. Ж. и. ф. д. давлат пошлинаси тўлашдан озод қилинади ва бундай даъво жиноят иши қўзғатилган вақтдан бошлаб суд тергови бошлангунга қадар қўзғатилиши мумкин. Даъво жиноят иши бўйича тергов олиб бораётган орган ёки судга берилади. Суриштирувчи, терговчи, прокурор — қарор, суд эса — ажрим чиқариб, даъво қўзғатган шахсни фуқаровий даъвогар деб тан олади. Давлат ёки жамоат манфаатларини, шунингдек, фуқаро ҳуқуқларини муҳофаза қилиш учун зарур бўлган ҳолларда прокурор ҳам даъво қўзғатади ёки жабрланувчининг даъвосини қўллабқувватлайди. Ж. и. ф. д.ни таъминлаш мақсадида айбланувчининг, гумон остидаги шахснинг ёки фуқаровий жавобгарнинг мулки хатлаб қўйилади (290-модда). Қўзғатилган даъвонинг асослилиги масаласи суд ҳукм чиқараётган пайтда ҳал қилинади (457-модда). Суд судланувчини айбдор деб топиб, Ж. и. ф. д.нинг асослари ва миқдорини қанчалик исбот этганига қараб, уни тўла ёки қисман қаноатлантиради ёхуд жиноят оқибатида моддий зарар етказилмаган деб топса, даъвони рад қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.