Jinoyatlarni tasniflaş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 158–159-b. — ziyouz.com
Jinoyatlarni tasniflaş - jinoiy harakatga aniq jinoiy-huquqiy baho beriş. Bunda jinoiy qilmiş belgilarining jinoyat qonunida nazarda tutilgan jinoyat tarkibi belgilariga muvofiqligi aniqlanadi. J. t. dastlab tergov organlari tomonidan, yakuniy ravişda esa sud hukmi b-n amalga oşiriladi. Amaldagi jinoyat huquqida J. t.ning 2 asosiy guruhi nazarda tutilgan. Bular: 1) jinoyatlarni obyektiga qarab tasniflaş; 2) jinoyatlarni ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab tasniflaş.
Özbekiston Respublikasining JKda jinoyatlar öz xususiyati va ijtimoiy xavflilik darajasiga köra: ijtimoiy xavfi katta bölmagan; unça oğir bölmagan; oğir; öta oğir jinoyatlarga bölingan. Ijtimoiy xavfi katta bölmagan jinoyatlarga: qonunda ozodlikdan maxrum qilişga nisbatan yengilroq jazolar nazarda tutilgan jinoyatlar; qasddan sodir etilib, qonunda eng oğir jazo sifatida 3 y.dan köp bölmagan muddatga ozodlikdan maxrum qiliş nazarda tutilgan jinoyatlar; ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilib, qonunda 5 y.dan köp bölmagan muddatga ozodlikdan maxrum qiliş tarzida jazo nazarda tutilgan jinoyatlar kiradi. Unça oğir bölmagan jinoyatlarga: qasddan sodir etilib, qonunda eng oğir jazo sifatida 3 y.dan ortiq, lekin 5 y.dan köp bölmagan muddatga ozodlikdan mahrum qiliş nazarda tutilgan; ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilib, qonunda eng oğir jazo sifatida 5 y.dan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qiliş tarzidagi jazo nazarda tutilgan jinoyatlar kiradi. Qasddan sodir etilib, qonunda oğir jazo sifatida 5 y.dan ortiq, lekin 10 y.dan köp bölmagan muddatga ozodlikdan mahrum qiliş nazarda tutilgan jinoyatlar oğir jinoyatlarni taşkil etadi. Qasddan sodir etilib, qonunda 10 y.dan ortiq muddatga ozodlikdan mahrum qiliş yoki ölim jazosi nazarda tutilgan jinoyatlar öta oğir jinoyatlar hisoblanadi. J. t. barça jinoyatlarni ularning xususiyati, ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab muayyan turkumlarga böliş imkoniyatini beriş b-n birga, javobgarlikni belgilaş, adolatli jazo tayinlaş, qonuniylik va insonparvarlik tamoyillarini amalga oşirişning muhim şarti hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНОЯТЛАРНИ ТАСНИФЛАШ - жиноий ҳаракатга аниқ жиноий-ҳуқуқий баҳо бериш. Бунда жиноий қилмиш белгиларининг жиноят қонунида назарда тутилган жиноят таркиби белгиларига мувофиқлиги аниқланади. Ж. т. дастлаб тергов органлари томонидан, якуний равишда эса суд ҳукми б-н амалга оширилади. Амалдаги жиноят ҳуқуқида Ж. т.нинг 2 асосий гуруҳи назарда тутилган. Булар: 1) жиноятларни объектига қараб таснифлаш; 2) жиноятларни ижтимоий хавфлилик даражасига қараб таснифлаш.
Ўзбекистoн Республикасининг ЖКда жиноятлар ўз хусусияти ва ижтимоий хавфлилик даражасига кўра: ижтимоий хавфи катта бўлмаган; унча оғир бўлмаган; оғир; ўта оғир жиноятларга бўлинган. Ижтимоий хавфи катта бўлмаган жиноятларга: қонунда озодликдан махрум қилишга нисбатан енгилроқ жазолар назарда тутилган жиноятлар; қаcддан содир этилиб, қонунда энг оғир жазо сифатида 3 й.дан кўп бўлмаган муддатга озодликдан махрум қилиш назарда тутилган жиноятлар; эҳтиётсизлик оқибатида содир этилиб, қонунда 5 й.дан кўп бўлмаган муддатга озодликдан махрум қилиш тарзида жазо назарда тутилган жиноятлар киради. Унча оғир бўлмаган жиноятларга: қаcддан содир этилиб, қонунда энг оғир жазо сифатида 3 й.дан ортиқ, лекин 5 й.дан кўп бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган; эҳтиётсизлик оқибатида содир этилиб, қонунда энг оғир жазо сифатида 5 й.дан ортиқ муддатга озодликдан маҳрум қилиш тарзидаги жазо назарда тутилган жиноятлар киради. Қасддан содир этилиб, қонунда оғир жазо сифатида 5 й.дан ортиқ, лекин 10 й.дан кўп бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилиш назарда тутилган жиноятлар оғир жиноятларни ташкил этади. Қасддан содир этилиб, қонунда 10 й.дан ортиқ муддатга озодликдан маҳрум қилиш ёки ўлим жазоси назарда тутилган жиноятлар ўта оғир жиноятлар ҳисобланади. Ж. т. барча жиноятларни уларнинг хусусияти, ижтимоий хавфлилик даражасига қараб муайян туркумларга бўлиш имкониятини бериш б-н бирга, жавобгарликни белгилаш, адолатли жазо тайинлаш, қонунийлик ва инсонпарварлик тамойилларини амалга оширишнинг муҳим шарти ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.