Jins hosil qiluvçi minerallar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160-b. — ziyouz.com
Jins hosil qiluvçi minerallar — toğ jinslari tarkibiga doimiy asosiy komponent sifatida kiruvçi minerallar. Silikatlar eng köp tarqalgan (Yer pusti massasining qariyb 75% ini taşkil etadi). Minerallarning xillari 3000 dan ziyod bölişiga qaramay faqat 100 dan ortiqroği J. h. q. m., ulardan 60 taçasi eng köp tarqalgan. J. h. q. m. asosiy, ikkinçi darajali va aksessor minerallarga bölinadi. Asosiy minerallar yaxşi örganilgan, ular toğ jinslarining nomini aniqlaşda muhim omil hisoblanadi. Ikkinçi darajalilarining borligi yoki yöqligi toğ jinsining nomini aniqlaşga ta'sir etmaydi. Har qaysi toğ jinsi guruhi öziga xos minerallarga ega. Magmatik toğ jinslari uçun dala şpatlari, kvars, slyudalar, piroksenlar, olivinlar; çökindi toğ jinslari uçun gips, angidrit, gidroslyudalar, galit, kaolinit, galluazit, kalsiy va b.; metamorfik toğ jinslariga kianit, andaluzit, sillimanit, glaukofan va b. xarakterli. Magmatik va metamorfik toğ jinslaridagi J. h. q. m. ularning qosil böliş şaroitini bilişda muhim hisoblanadi. Bir xil toğ jinslari uçun asosiy hisoblangan minerallar boşqa toğ jinslarida ikkinçi darajali rolni ötaşi mumkin. J. h. q. m. toğ jinslarining fizik xossalarini belgilaydi. Şuning uçun ham J. h. q. m.ni örganiş ilmiy (ayniqsa geofizik tadqiqotlarda) va amaliy ahamiyatga egadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНС ҲОСИЛ ҚИЛУВЧИ МИНЕРАЛЛАР — тоғ жинслари таркибига доимий асосий компонент сифатида кирувчи минераллар. Силикатлар энг кўп тарқалган (Ер пусти массасининг қарийб 75% ини ташкил этади). Минералларнинг хиллари 3000 дан зиёд бўлишига қарамай фақат 100 дан ортиқроғи Ж. ҳ. қ. м., улардан 60 тачаси энг кўп тарқалган. Ж. ҳ. қ. м. асосий, иккинчи даражали ва акцессор минералларга бўлинади. Асосий минераллар яхши ўрганилган, улар тоғ жинсларининг номини аниқлашда муҳим омил ҳисобланади. Иккинчи даражалиларининг борлиги ёки йўқлиги тоғ жинсининг номини аниқлашга таъсир этмайди. Ҳар қайси тоғ жинси гуруҳи ўзига хос минералларга эга. Магматик тоғ жинслари учун дала шпатлари, кварц, слюдалар, пироксенлар, оливинлар; чўкинди тоғ жинслари учун гипс, ангидрит, гидрослюдалар, галит, каолинит, галлуазит, кальций ва б.; метаморфик тоғ жинсларига кианит, андалузит, силлиманит, глаукофан ва б. характерли. Магматик ва метаморфик тоғ жинсларидаги Ж. ҳ. қ. м. уларнинг қосил бўлиш шароитини билишда муҳим ҳисобланади. Бир хил тоғ жинслари учун асосий ҳисобланган минераллар бошқа тоғ жинсларида иккинчи даражали ролни ўташи мумкин. Ж. ҳ. қ. м. тоғ жинсларининг физик хоссаларини белгилайди. Шунинг учун ҳам Ж. ҳ. қ. м.ни ўрганиш илмий (айниқса геофизик тадқиқотларда) ва амалий аҳамиятга эгадир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.