Jinsiy bezlar
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161–162-b. — ziyouz.com
Jinsiy bezlar JINSIY BEZLAR, gonadalar - odam va hayvonlarda jinsiy hujayralar (tuxum va spermatozoidlar) hamda jinsiy gormonlarni hosil qiluvçi a'zolar. J. b. jinsni belgilaydi. Ayollar jinsiy bezi tuxumdon odamda kiçik çanoq böşliğida, köpçilik sut emizuvçilarda buyrakning orqa Femida joylaşgan. Tuxumdonning pöstloq va mağiz (miya) qavati bölib, unda köplab follikulalar mavjud, ularning har birida bitta tuxum yetiladi. Tuxumdonda estrogenlar, progestinlar, relaksin va b. gormonlar hosil böladi. Erkaklar jinsiy bezi — moyak odamda va talaygina sut emizuvçilarda uruğ xaltaçasi (yorğoq)da, boşqa hayvonlarda qorin böşliğida joylaşgan. Moyakda testosteron va b. gormonlar işlab çiqaradigan erkak jinsiy hujayralari (spermatozoidlar) va b. maxsus xujayralar yetiladi.
Umurtqali va umurtqasiz hayvonlarning boşqa vakillarida J. b.ning joylanişi va tuzilişi xilma-xil. J. b.ning sekretor faoliyati gonadatrop gormonlar orqali boşqariladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНСИЙ БЕЗЛАР, гонадалар - одам ва ҳайвонларда жинсий ҳужайралар (тухум ва сперматозоидлар) ҳамда жинсий гормонларни ҳосил қилувчи аъзолар. Ж. б. жинсни белгилайди. Аёллар жинсий бези тухумдон одамда кичик чаноқ бўшлиғида, кўпчилик сут эмизувчиларда буйракнинг орқа Фемида жойлашган. Тухумдоннинг пўстлоқ ва мағиз (мия) қавати бўлиб, унда кўплаб фолликулалар мавжуд, уларнинг ҳар бирида битта тухум етилади. Тухумдонда эстрогенлар, прогестинлар, релаксин ва б. гормонлар ҳосил бўлади. Эркаклар жинсий бези — мояк одамда ва талайгина сут эмизувчиларда уруғ халтачаси (ёрғоқ)да, бошқа ҳайвонларда қорин бўшлиғида жойлашган. Моякда тестостерон ва б. гормонлар ишлаб чиқарадиган эркак жинсий ҳужайралари (сперматозоидлар) ва б. махсус хужайралар етилади.
Умуртқали ва умуртқасиз ҳайвонларнинг бошқа вакилларида Ж. б.нинг жойланиши ва тузилиши хилма-хил. Ж. б.нинг секретор фаолияти гонадатроп гормонлар орқали бошқарилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.