Jinsiy tanlaniş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165-b. — ziyouz.com
Jinsiy tanlaniş — bir qança xayvonlarda tabiiy tanlaniş şakllaridan biri. J. t. bir xil (odatda, erkak) jinsga mansub individlarning (maye, erkaklar örtasida sodir bölib turadigan) boşqa jins b-n qöşiliş imkoniga ega bölişdagi özaro munosabatlardan iborat. Ikkilamçi jinsiy belgilari (maye, pati, rangi, yirtqiç tişlari va şoxlari) kuçli rivojlangan erkak hayvonlar boşqalariga nisbatan qarama-qarşi jinsni köproq jalb qiladi, binobarin köproq köpayiş imkoniyatiga ega böladi. J. t. tuşunçasini ilk bor Ç. Darvin taklif etgan. J. t. orqali tur uçun mutlaqo foydasiz, hatto zararli belgilar (maye, buğular erkagining yirik şoxi, ba'zi nari quşlarda juda uzun dum) ning paydo bölişini tuşuntirib beradi. J. t. yaşaş, ya'ni hayot uçun zarur şaroit (oziq-ovqat, joy va b.)ga ega böliş uçun kuraşdan iborat bölmaydi. J. t.da mağlub individ yaşab qoladi, hatto ğolibdan ham uzoqroq umr körişi, kelgusi mavsumda ğolib bölişi ham mumkin. Köpçilik hayvonlar va barça ösimliklarda J. t. bölmaydi. J. t. filogenetik rivojlaniş omili sifatida eng yuksak rivojlangan hayvonlar, asosan quşlar va sut emizuvçilarda namoyon böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖИНСИЙ ТАНЛАНИШ — бир қанча хайвонларда табиий танланиш шаклларидан бири. Ж. т. бир хил (одатда, эркак) жинсга мансуб индивидларнинг (мае, эркаклар ўртасида содир бўлиб турадиган) бошқа жинс б-н қўшилиш имконига эга бўлишдаги ўзаро муносабатлардан иборат. Иккиламчи жинсий белгилари (мае, пати, ранги, йиртқич тишлари ва шохлари) кучли ривожланган эркак ҳайвонлар бошқаларига нисбатан қарама-қарши жинсни кўпроқ жалб қилади, бинобарин кўпроқ кўпайиш имкониятига эга бўлади. Ж. т. тушунчасини илк бор Ч. Дарвин таклиф этган. Ж. т. орқали тур учун мутлақо фойдасиз, ҳатто зарарли белгилар (мае, буғулар эркагининг йирик шохи, баъзи нари қушларда жуда узун дум) нинг пайдо бўлишини тушунтириб беради. Ж. т. яшаш, яъни ҳаёт учун зарур шароит (озиқ-овқат, жой ва б.)га эга бўлиш учун курашдан иборат бўлмайди. Ж. т.да мағлуб индивид яшаб қолади, ҳатто ғолибдан ҳам узоқроқ умр кўриши, келгуси мавсумда ғолиб бўлиши ҳам мумкин. Кўпчилик ҳайвонлар ва барча ўсимликларда Ж. т. бўлмайди. Ж. т. филогенетик ривожланиш омили сифатида энг юксак ривожланган ҳайвонлар, асосан қушлар ва сут эмизувчиларда намоён бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.