Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Jizzax teatri

    Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 142–143-b. — ziyouz.com

    Jizzax teatri JIZZAX TEATRI, Yunus Rajabiy nomidagi Jizzax viloyat musiqali drama teatri — Özbekistondagi teatrlardan biri. Tarixi asosan 1921 y.dan boşlanadi. Dastlab havaskorlik drama tögaragi asosida sayyor teatr gruppasi taşkil qilingan. 1927 y. siyosiy-oqartuv bölimi ixtiyoriga olinib, «Kök köylak» agitteatri nomi berildi. A. Ahmedov, B. Oymatov, S. Qosimov, A. Abdurazzoqov, O. Şernazarov, T. Şaripov, Yu. Iöldoşev, P. Nosirov, I. Karimov, S. Xoldorov, M. Sa'dullayeva, A. Yöldoşeva, X. Usmonova, I. Haqberdiyeva kabilar teatrning dastlabki ijodkorlaridir. «Halima» (rej. P. Nosirov) teatrda sahnalaştirilgan ilk spektakldir. Keyinroq «Arşin mololon» (U. Hojibekov), «Buxoro jallodlari» (S. Ayniy), «Tuxmatçilar jazosi» (Hamza), «Lolaxon» (K. Yaşin) kabi spektakllar qöyildi. 1932 y. «Kök köylak» agitteatri Samarqand kolxoz-sovxoz teatriga aylantirildi. S. Jöraboyev badiiy rahbar etib tayinlandi. Teatr repertuaridan «Paxta şumğiyalari» (U. Ismoilov), «Gulsara» (K. Yaşin, M. Muxamedov pyesasi, T. Jalilov musiqasi), «Uyğoniş» (N. Safarov), «Malikai Turandot» (K. Gotssi) va b. spektakllar örin oldi.

    Ikkinçi jahon uruşi yillarida teatr davr ruhiga moslab «Davron ota» (K. Yaşin, S. Abdulla; T. Sodiqov, A. Kozlovskiy musiqasi), «Front» (A. Korneyçuk), «Qurbon Umarov» (S. Abdulla, A. Çustiy; T. Jalilov musiqasi), «Ölim bosqinçilarga» (K. Yaşin) singari asarlarni sahnaga qöydi.

    Uruşdan keyin teatr repertuari mazmunan boyidi, teatr sahnasidan asosan qöriq va böz yerlarni özlaştiriş, tengsizlik mavzui, yangi yerlar oçişdagi qahramonliklar, vatanparvarlik ruhidagi spektakllar örin oldi. «Boy ila xizmatçi», «Xolisxon» (Hamza), «Nurxon» (K. Yaşin), «Şohi sözana» (A. Qahhor), «Dalada bayram» (Ş. Sa'dulla) va b. şular jumlasidan. 1957 y. kolxoz-sovxoz teatrlarining birlaşişi munosabati b-n Jizzax kolxoz-sovxoz teatri gruppasi a'zolari Samarqand va Surxondaryo viloyat musiqali drama teatrlari ixtiyoriga ötkaziladi. Aktyorlarning bir qismi Jizzaxda qolib, S. Xoldorov va X. Toşpölatov rahbarligida N. Azimov, M. Rahmatova, S. Jörayev, R. Sattorovalar b-n birga drama tögaragi taşkil etişdi. «Zaharli hayot», «Tuhmatçilar jazosi» (Hamza), «Şohi sözana» (A. Kahhor) kabi spektakllarni sahnalaştirdilar. 1960 y.da «xalq teatri» unvoniga sazovor böldi. 1964 y. yangi Sirdaryo viloyati taşkil etilişi munosabati b-n mazkur xalq teatri özagida Sirdaryo viloyat musiqali drama teatri taşkil qilindi. Yunus Xöjayev boş rej., A. Şodmonqulov boş rassom etib tayinlandi. Jizzaxda faoliyat körsatayotgan xalq teatri artistlari ham teatrga kelib qöşildi. «Jon qizlar» (K. Şanğitboyev, K. Boyseitov; A. Muhamedov musiqasi) spektakli b-n öz faoliyatini boşladi. «Toşbolta oşiq» (H. Ğulom; M. Leviyev musiqasi), «Ayajonlarim» (A. Qahhor), «Parvona» (Uyğun), «Yoşlikda bergan köngil» (3. Fatxullin; D. Zokirov musiqasi), «Layli va Majnun» (Xurşid; T. Sodiqov, R. Glier musiqasi), «Alpomiş» (S. Abdulla; T. Jalilov, G. Sobitov musiqasi), «Alişer Navoiy» (Uyğun, I. Sulton), «Aldar kusa» (Ş. Husainov), «Makr va muhabbat» (F. Şiller), «Zöraki tabib» (J. Molyer) va b. pyesalar sahnalaştirildi. 1974 y. Jizzax viloyati taşkil etilişi munosabati b-n Sirdaryo teatri Jizzax viloyat musiqali drama teatriga aylantirilib, 1988 y.da Yu. Rajabiy nomi berildi. F. Hamidullayev, keyinçalik F. Iskandarov boş rej., S. Najafov boş rassom, A. Abdurahimov boş dirijyor, D. Karimov boş baletmeyster qilib tayinlandi. Şu vaqtlarda teatr kamolot sari yuksalib bordi. Şuningdek, aktyorlardan H. Amirqulov, Ğ. Hasanov, M. Rahmatova, A. Ğafurov va b. sahna obrazlarini yaratişda yetakçilik qildilar. Teatr repertuari «Oltin devor» (E. Vohidov), «Xolisxon» (Hamza), «Aslzoda kelin» (M. Şamxalov), «Kelinlar qözğoloni» (S. Ahmad), «Qoraqum fojiasi» (U. Badiqov), «Xonuma xonim» (A. Sagareli), «Monserro» (E. Robles), «Guli siyoh» (S. Jamol) va b. spektakllar b-n boyidi.

    Teatrda turli yillarda A. Jörayev, B. Nazarov kabi rej.lar, G. Vizel, V. Riftin, M. Musayev kabi rassomlar, H. Azimova, T. Sodiqov, X. Bekjonov singari aktyorlar ijod qilganlar.

    Teatrning yetakçi aktyorlari: Özbekistonda xizmat körsatgan artistlar — G. Orinova, O. Eştöxtarova, A. Lapasov, F. Yöldoşev; artistlar A. Normatov, J. Dehqonova va b. Boş rej. — Ğofir Hamidullayev (1999 y.dan). 1980 y. teatr jamoasi 700 örinli yangi binoga köçib ötdi.

    Anvar Yoqubxöjayev, Öktam Mamajonov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЖИЗЗАХ ТЕАТРИ, Юнус Ражабий номидаги Жиззах вилоят мусиқали драма театри — Ўзбекистондаги театрлардан бири. Тарихи асосан 1921 й.дан бошланади. Дастлаб ҳаваскорлик драма тўгараги асосида сайёр театр группаси ташкил қилинган. 1927 й. сиёсий-оқартув бўлими ихтиёрига олиниб, «Кўк кўйлак» агиттеатри номи берилди. А. Аҳмедов, Б. Ойматов, С. Қосимов, А. Абдураззоқов, О. Шерназаров, Т. Шарипов, Ю. Иўлдошев, П. Носиров, И. Каримов, С. Холдоров, М. Саъдуллаева, А. Йўлдошева, X. Усмонова, И. Ҳақбердиева кабилар театрнинг дастлабки ижодкорларидир. «Ҳалима» (реж. П. Носиров) театрда саҳналаштирилган илк спектаклдир. Кейинроқ «Аршин мололон» (У. Ҳожибеков), «Бухоро жаллодлари» (С. Айний), «Туxматчилар жазоси» (Ҳамза), «Лолахон» (К. Яшин) каби спектакллар қўйилди. 1932 й. «Кўк кўйлак» агиттеатри Самарқанд колхоз-совхоз театрига айлантирилди. С. Жўрабоев бадиий раҳбар этиб тайинланди. Театр репертуаридан «Пахта шумғиялари» (У. Исмоилов), «Гулсара» (К. Яшин, М. Мухамедов пьесаси, Т. Жалилов мусиқаси), «Уйғониш» (Н. Сафаров), «Маликаи Турандот» (К. Гоцци) ва б. спектакллар ўрин олди.

    Иккинчи жаҳон уруши йилларида театр давр руҳига мослаб «Даврон ота» (К. Яшин, С. Абдулла; Т. Содиқов, А. Козловский мусиқаси), «Фронт» (А. Корнейчук), «Қурбон Умаров» (С. Абдулла, А. Чустий; Т. Жалилов мусиқаси), «Ўлим босқинчиларга» (К. Яшин) сингари асарларни саҳнага қўйди.

    Урушдан кейин театр репертуари мазмунан бойиди, театр саҳнасидан асосан қўриқ ва бўз ерларни ўзлаштириш, тенгсизлик мавзуи, янги ерлар очишдаги қаҳрамонликлар, ватанпарварлик руҳидаги спектакллар ўрин олди. «Бой ила хизматчи», «Холисхон» (Ҳамза), «Нурхон» (К. Яшин), «Шоҳи сўзана» (А. Қаҳҳор), «Далада байрам» (Ш. Саъдулла) ва б. шулар жумласидан. 1957 й. колхоз-совхоз театрларининг бирлашиши муносабати б-н Жиззах колхоз-совхоз театри группаси аъзолари Самарқанд ва Сурхондарё вилоят мусиқали драма театрлари ихтиёрига ўтказилади. Актёрларнинг бир қисми Жиззахда қолиб, С. Холдоров ва X. Тошпўлатов раҳбарлигида Н. Азимов, М. Раҳматова, С. Жўраев, Р. Сатторовалар б-н бирга драма тўгараги ташкил этишди. «Заҳарли ҳаёт», «Туҳматчилар жазоси» (Ҳамза), «Шоҳи сўзана» (А. Каҳҳор) каби спектаклларни саҳналаштирдилар. 1960 й.да «халқ театри» унвонига сазовор бўлди. 1964 й. янги Сирдарё вилояти ташкил этилиши муносабати б-н мазкур халқ театри ўзагида Сирдарё вилоят мусиқали драма театри ташкил қилинди. Юнус Хўжаев бош реж., А. Шодмонқулов бош рассом этиб тайинланди. Жиззахда фаолият кўрсатаётган халқ театри артистлари ҳам театрга келиб қўшилди. «Жон қизлар» (К. Шанғитбоев, К. Бойсеитов; А. Муҳамедов мусиқаси) спектакли б-н ўз фаолиятини бошлади. «Тошболта ошиқ» (Ҳ. Ғулом; М. Левиев мусиқаси), «Аяжонларим» (А. Қаҳҳoр), «Парвона» (Уйғун), «Ёшликда берган кўнгил» (3. Фатхуллин; Д. Зокиров мусиқаси), «Лайли ва Мажнун» (Хуршид; Т. Содиқoв, Р. Глиэр мусиқаси), «Алпомиш» (С. Абдулла; Т. Жалилов, Г. Собитов мусиқаси), «Алишер Навоий» (Уйғун, И. Султон), «Алдар куса» (Ш. Ҳусаинов), «Макр ва муҳаббат» (Ф. Шиллер), «Зўраки табиб» (Ж. Мольер) ва б. пьесалар саҳналаштирилди. 1974 й. Жиззах вилояти ташкил этилиши муносабати б-н Сирдарё театри Жиззах вилоят мусиқали драма театрига айлантирилиб, 1988 й.да Ю. Ражабий номи берилди. F. Ҳамидуллаев, кейинчалик F. Искандаров бош реж., С. Нажафов бош рассом, А. Абдураҳимов бош дирижёр, Д. Каримов бош балетмейстер қилиб тайинланди. Шу вақтларда театр камолот сари юксалиб борди. Шунингдек, актёрлардан Ҳ. Амирқулов, Ғ. Ҳасанов, М. Раҳматова, А. Ғафуров ва б. саҳна образларини яратишда етакчилик қилдилар. Театр репертуари «Олтин девор» (Э. Воҳидов), «Холисхон» (Ҳамза), «Аслзода келин» (М. Шамхалов), «Келинлар қўзғолони» (С. Аҳмад), «Қорақум фожиаси» (У. Бадиқов), «Хонума хоним» (А. Цагарели), «Монсерро» (Э. Роблес), «Гули сиёҳ» (С. Жамол) ва б. спектакллар б-н бойиди.

    Театрда турли йилларда А. Жўраев, Б. Назаров каби реж.лар, Г. Визель, В. Рифтин, М. Мусаев каби рассомлар, Ҳ. Азимова, Т. Содиқов, X. Бекжонов сингари актёрлар ижод қилганлар.

    Театрнинг етакчи актёрлари: Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар — Г. Оринова, О. Эштўхтарова, А. Лапасов, F. Йўлдошев; артистлар А. Норматов, Ж. Деҳқонова ва б. Бош реж. — Ғофир Ҳамидуллаев (1999 й.дан). 1980 й. театр жамоаси 700 ўринли янги бинога кўчиб ўтди.

    Анвар Ёқубхўжаев, Ўктам Мамажонов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.