Jizzax tumani

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143–144-b. — ziyouz.com

Jizzax tumani - Jizzax viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Şim.da viloyatning Foriş, Zafarobod, Paxtakor tumanlari, ğarbda Ğallaorol tumani, şarqda Zarbdor, Zomin tumanlari, jan.da Baxmal tumani b-n çegaradoş. Mayd. 1,44 ming km2. Aholisi 142,3 ming kişi (2001). J. t.da 13 qişloq fuqarolari yiğini (Gandumtoş, Ittifoq, Oxunboboyev, Oqoltin, Paxtaobod, Ravot, Samarqandquduq, Tokçilik, Uçtepa, Xayrobod, Qulama, Qöşbarmoq, Hamzaobod) bor. Markazi — Uçtepa qişloği.

Tabiati J. t. relyefi past-tekislik, qir va toğlardan iborat. Ğarbida Qöytoş va jan.da Molguzar toğ tizmalari joylaşgan. Foydali qazilmalardan volfram, ohaktoş va b. bor. Iqlimi keskin kontinental. Iyulning örtaça t-rasi 28—30°, yanv.niki —2 dan —4° gaça, Yiliga örtaça 425 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 210—215 kun. Asosan böz, oç böz tuproqlar tarqalgan. Tuman Sangzor daryosi va Tuyatortar kanali orqali Zarafşondan suğoriladi. J. t.dan Ravotsoy va bir neça kiçik soylar oqib ötadi. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, şöra, şuvoq, qiyoq qamiş, yulğun, ğumay, ituzum va b. ösadi. Bahorda qirlardan yaylov sifatida foydalaniladi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, böri, çiyaböri, quyon, kalamuş, toşbaqa, ilon, kaltakesak, quşlardan kaptar, qarğa, mayna, çuğurçiq, kalxat yaşaydi.

Aholisi asosan özbeklar; şuningdek, qozoq, eroniy, tojik, löli, qirğiz, rus, b. yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 98,8 kişi töğri keladi.

Xöjaligi. Tuman, asosan paxta yetiştirişga ixtisoslaşgan. Ğallaçilik, boğdorçilik, sabzavotçilik b-n ham şuğullaniladi. Jami ekin mayd. 41,1 ming ga, şu jumladan ğalla ekinlari 22 ming ga, paxta 12 ming ga, sabzavot 882. ga, poliz ekinlari 1,3 ming ga, yem-xaşak ekinlari 3,4 ming ga, boğlar 648 ga, tokzorlar 329 ga yerni taşkil qiladi. Barça xöjaliklarda 25,1 ming qora mol, 40,6 ming qöy va eçki, 1,5 ming ot bor.

Tumanda «Jizzax don mahsulotlari» aksiyadorlik jamiyati, şuningdek, Uçtepa non k-ti va mahsulotlarni qadoqlaş korxonasi faoliyat körsatadi. 4 avtokorxona mavjud. Uçtepa yengil sanoat va kasb-hunar kollejlari (500 talaba), litsey, 2 musiqa maktabi, 52 umumiy ta'lim maktabi (33,4 ming öquvçi), 40 jamoat va bolalar kutubxonalari (392 ming kitobga ega), muzey, stadion bor. 3 qişloq kasalxonasi, maxsus dispanser, 2 qişloq vraçlik punkti, 32 feldşer-akuşerlik punkti bölib, ularda 166 vraç, 898 örta tibbiy xodim işlaydi. «Jizzax ovozi» tuman gaz. çiqadi (adadi 2000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЖИЗЗАХ ТУМАНИ - Жиззах вилоятыдаги туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Шим.да вилоятнинг Фориш, Зафаробод, Пахтакор туманлари, ғарбда Ғаллаорол тумани, шарқда Зарбдор, Зомин туманлари, жан.да Бахмал тумани б-н чегарадош. Майд. 1,44 минг км2. Аҳолиси 142,3 минг киши (2001). Ж. т.да 13 қишлоқ фуқаролари йиғини (Гандумтош, Иттифоқ, Охунбобоев, Оқолтин, Пахтаобод, Равот, Самарқандқудуқ, Токчилик, Учтепа, Хайробод, Қулама, Қўшбармоқ, Ҳамзаобод) бор. Маркази — Учтепа қишлоғи.

Табиати Ж. т. рельефи паст-текислик, қир ва тоғлардан иборат. Ғарбида Қўйтош ва жан.да Молгузар тоғ тизмалари жойлашган. Фойдали қазилмалардан вольфрам, оҳактош ва б. бор. Иқлими кескин континентал. Июлнинг ўртача т-раси 28—30°, янв.ники —2 дан —4° гача, Йилига ўртача 425 мм ёғин тушади. Вегетация даври 210—215 кун. Асосан бўз, оч бўз тупроқлар тарқалган. Туман Сангзор дарёси ва Туятортар канали орқали Зарафшондан суғорилади. Ж. т.дан Равотсой ва бир неча кичик сойлар оқиб ўтади. Ёввойи ўсимликлардан янтоқ, шўра, шувоқ, қиёқ қамиш, юлғун, ғумай, итузум ва б. ўсади. Баҳорда қирлардан яйлов сифатида фойдаланилади. Ёввойи ҳайвонлардан тулки, бўри, чиябўри, қуён, каламуш, тошбақа, илон, калтакесак, қушлардан каптар, қарға, майна, чуғурчиқ, калхат яшайди.

Аҳолиси асосан ўзбеклар; шунингдек, қозоқ, эроний, тожик, лўли, қирғиз, рус, б. яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 98,8 киши тўғри келади.

Хўжалиги. Туман, асосан пахта етиштиришга ихтисослашган. Ғаллачилик, боғдорчилик, сабзавотчилик б-н ҳам шуғулланилади. Жами экин майд. 41,1 минг га, шу жумладан ғалла экинлари 22 минг га, пахта 12 минг га, сабзавот 882. га, полиз экинлари 1,3 минг га, ем-хашак экинлари 3,4 минг га, боғлар 648 га, токзорлар 329 га ерни ташкил қилади. Барча хўжаликларда 25,1 минг қора мол, 40,6 минг қўй ва эчки, 1,5 минг от бор.

Туманда «Жиззах дон маҳсулотлари» акциядорлик жамияти, шунингдек, Учтепа нон к-ти ва маҳсулотларни қадоқлаш корхонаси фаолият кўрсатади. 4 автокорхона мавжуд. Учтепа енгил саноат ва касб-ҳунар коллежлари (500 талаба), лицей, 2 мусиқа мактаби, 52 умумий таълим мактаби (33,4 минг ўқувчи), 40 жамоат ва болалар кутубхоналари (392 минг китобга эга), музей, стадион бор. 3 қишлоқ касалхонаси, махсус диспансер, 2 қишлоқ врачлик пункти, 32 фельдшер-акушерлик пункти бўлиб, уларда 166 врач, 898 ўрта тиббий ходим ишлайди. «Жиззах овози» туман газ. чиқади (адади 2000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.