Jon Lokk
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 173–174-b. — ziyouz.com
Lokk Jon LOKK (Locke) Jon (1632.29.8, Rington — 1704.28.10, Ots) — ingliz faylasufi, liberalizm asosçisi. Asosiy falsafiy asari «Inson aqli töğrisida tajriba» (1690) inson bilimlarining kelib çiqişi, turlari va imkoniyatlarini tahlil qilişga bağişlangan. L. «tuğma ğoyalar» va axloq tamoyillari haqidagi nazariyalarni tanqid qilib, barça ğoyalar 2 asosiy manba — taşqi tajriba (sezgi) va içki tajriba (refleksiya)dan kelib çiqadi, deydi. L. ta'limotiga köra, taşqi tajribaning manbai sezgi a'zolarimizga ta'sir etuvçi obyektiv reallik, içki tajribaning manbai esa kişining içki hissi va keçinmalaridir. L. özining davlat haqidagi ta'limotida davlat faoliyati eng zaruriy narsalar b-n çeklanişi va xalq, suvereniteti asosidagi konstitutsiyaviy hukumat bölişi lozim, deb hisobladi. Bu hukumat barça uçun ozodlik va teng huquqlilikni kafolatlaşi kerak. Şuningdek, hokimiyat bölinişi lozim. L. axloqiy qaraşlarida sensualistik asoslarga tayandi. Ped.ga oid «Tarbiy haqida ba'zi fikrlar» (1693) asarida taşqi muhitning tarbiyaga hal etuvçi ta'sirini ta'kidladi. Diniy mutaassiblikka qarşi çiqib, din erkinligiga da'vat etdi. Diniy bağrikenglikka tört maktubini bağiş-ladi (maktub 1689, 1690, 1692 va 1706 y.larda naşr etilgan). L.ning ijtimoiy-siyosiy konsepsiyasi tabiiy huquq va ijtimoiy şartnoma nazariyasiga tayanadi. U assotsiativ psixologiyaning asosçisi. L.ning ğoyalari Yevropa falsafiy va ijtimoiysiyosiy tafakkuri tarixida katta rol öynadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЛОКК (Locke) Жон (1632.29.8, Рингтон — 1704.28.10, Отс) — инглиз файласуфи, либерализм асосчиси. Асосий фалсафий асари «Инсон ақли тўғрисида тажриба» (1690) инсон билимларининг келиб чиқиши, турлари ва имкониятларини таҳлил қилишга бағишланган. Л. «туғма ғоялар» ва ахлоқ тамойиллари ҳақидаги назарияларни танқид қилиб, барча ғоялар 2 асосий манба — ташқи тажриба (сезги) ва ички тажриба (рефлексия)дан келиб чиқади, дейди. Л. таълимотига кўра, ташқи тажрибанинг манбаи сезги аъзоларимизга таъсир этувчи объектив реаллик, ички тажрибанинг манбаи эса кишининг ички ҳисси ва кечинмаларидир. Л. ўзининг давлат ҳақидаги таълимотида давлат фаолияти энг зарурий нарсалар б-н чекланиши ва халқ, суверенитети асосидаги конституциявий ҳукумат бўлиши лозим, деб ҳисоблади. Бу ҳукумат барча учун озодлик ва тенг ҳуқуқлиликни кафолатлаши керак. Шунингдек, ҳокимият бўлиниши лозим. Л. ахлоқий қарашларида сенсуалистик асосларга таянди. Пед.га оид «Тарбий ҳақида баъзи фикрлар» (1693) асарида ташқи муҳитнинг тарбияга ҳал этувчи таъсирини таъкидлади. Диний мутаассибликка қарши чиқиб, дин эркинлигига даъват этди. Диний бағрикенгликка тўрт мактубини бағиш-лади (мактуб 1689, 1690, 1692 ва 1706 й.ларда нашр этилган). Л.нинг ижтимоий-сиёсий концепцияси табиий ҳуқуқ ва ижтимоий шартнома назариясига таянади. У ассоциатив психологиянинг асосчиси. Л.нинг ғоялари Европа фалсафий ва ижтимоийсиёсий тафаккури тарихида катта роль ўйнади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.