Joytun madaniyati

Joytun madaniyati — Örta Osiyoning neolit davriga oid eng qad. ötroq dehqonçilik madaniyati markazlaridan biri (mil. av. 6—5-ming yillik). Aşxoboddan 30 km şim.da joylaşgan qad. ötroq dehqonlar qişloği xarobasi nomidan olingan. 1952 y.dan Janubiy Turkmaniston arxeologiya kompleks ekspeditsiyasi qaziş işlari olib borgan. 10 dan ortiq yodgorliklar (Çağillitepa, Pessejiktepa, Çopontepa, Nayzatepa, Joytun va b.)ni tekşirgan. Bu uruğdoşlik manzilgoxlarining har biri 0,5—2 ga maydonni egallagan. Somonli guvaladan qurilgan bir xonali uylar (25—45 m2) sahni oq gançli loy b-n suvalgan, ayrimlari qizil va qora rangga böyalgan. Har bir xonada öçoq, ğalla örasi, supa bölgan. Ayrim xonalar örtasida katta otaşkada bölib, umumiy sajdagoh vazifasini ötagan. Manzilgoxlarda ombor, sopol idişlar pişiriladigan maydonçalar bölgan. 3 madaniy qatlamdan iborat Joytun manzilgox.i (J. m. şu nomdan olingan) töla örganilgan. Uning mayd. 0,5 ga, yuqori qatlami 35— 40 xonadan, örta qatlami 29 xonadan iborat. Manzilgohlardan bolalar suyagi topilgan, kattalar taşqariga kömilgan. Aholi, asosan, dehqonçilik, çorvaçilik, ovçilik b-n şuğullangan. Aholi çaqmoqtoşdan qirğiç, öroq, randa, piçoq; suyakdan igna, bigiz; toş ötir va b. buyumlar yasagan. Sopol idişlar somonli loydan işlanib, ba'zilarining sirti qizil angob b-n böyalgan. Toş va loy (sopol)dan işlangan ayol va hayvon haykalçalari, toş, suyak va çiğanoqlardan yasalgan tumor, munçoq va b. turli taqinçoqlar keng tarqalgan. J. m. Kaspiy böyidagi mezolit davri madaniyati asosida vujudga kelgan. U — ibtidoiy dehqonçilik madaniyatining jaxondagi noyob obidalaridan biri.

Ad.: Masson V. M., Poseleniye Djeytun, L., 1971; Massoy V. M, Srednyaya Aziya i Blijniy Vostok, M.— L., 1964.