Jozef Lui Gey-Lyussak
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126–127-b. — ziyouz.com
Gey-Lyussak Jozef Lui GEY-LYUSSAK (Gay-Lussac) Jozef Lui (1778.6.12, San-Leonar -1850.9.5, Parij) — fransuz kimyogari va fizigi. Parij FAa'zosi (1806), Peterburg FA xorijiy faxriy a'zosi (1826). 1802 y.da Dalotondan mustaqil ravişda gazlarning issiqdan kengayiş qonunini kaşf etdi (q. Gey-Lyussak konunlari). 1808 y.da gazlarning özaro birikişida hajmiy nisbatlar qonunini va şu yili L. Tenar b-n hamkorlikda öyuvçi natriy va kaliy işqorlarini temir qirindisi iştirokida qizdirib, natriy va kaliy oliş usulini işlab çikdi. Birinçi bölib 1811 y.da sof sianid kislota hosil qildi. G.-L. tuzlarning suvda eruvçanlik diagrammasini tuzib, analitik kimyoda hajmiy analiz usullari (titrlaş, alkalimetriya, atsidimetriya)ni joriy qildi. 1827 y. sulfat kislota i. ç.ning nitroza usulini takomillaştirdi; sulfat kislota z-dlarining qörğoşin kameralarida hosil böladigan azot oksidlarini yuttiriş uçun maxsus minoralar qurişni taklif etdi va ularni işga tuşirdi. Gigrometr, spirtometr, barometr, termometr, nasosga öxşaş bir qança asboblarni ixtiro qildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЙ-ЛЮССАК (Gay-Lussac) Жозеф Луи (1778.6.12, Сан-Леонар -1850.9.5, Париж) — француз кимёгари ва физиги. Париж ФАаъзоси (1806), Петербург ФА хорижий фахрий аъзоси (1826). 1802 й.да Дальотондан мустақил равишда газларнинг иссиқдан кенгайиш қонунини кашф этди (қ. Гей-Люссак конунлари). 1808 й.да газларнинг ўзаро бирикишида ҳажмий нисбатлар қонунини ва шу йили Л. Тенар б-н ҳамкорликда ўювчи натрий ва калий ишқорларини темир қириндиси иштирокида қиздириб, натрий ва калий олиш усулини ишлаб чикди. Биринчи бўлиб 1811 й.да соф цианид кислота ҳосил қилди. Г.-Л. тузларнинг сувда эрувчанлик диаграммасини тузиб, аналитик кимёда ҳажмий анализ усуллари (титрлаш, алкалиметрия, ацидиметрия)ни жорий қилди. 1827 й. сульфат кислота и. ч.нинг нитроза усулини такомиллаштирди; сульфат кислота з-дларининг қўрғошин камераларида ҳосил бўладиган азот оксидларини юттириш учун махсус миноралар қуришни таклиф этди ва уларни ишга туширди. Гигрометр, спиртометр, барометр, термометр, насосга ўхшаш бир қанча асбобларни ихтиро қилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.