Julio Çezare Vanini
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 41–42-b. — ziyouz.com
Vanini Julio Çezare VANINI (Vanini) Julio Çezare (taxallusi Lyuçilio), (1585, Taurizano, Neapol yaqinida — 1619.9.2, Tuluza) — italiyalik faylasuf, ruhoniy. V. öz asarlarida qad. ateistlarni tanqid qiliş bahonasida ulariing asl qaraşlarini oçiqdan-oçiq bayon etgan. Unga köra, xudo tabiat b-n çeksiz borliq sifatida qöşilib, bir butunlikni taşkil qiladi. V.ning ta'kidlaşiça, tabiat öz mohiyatiga köra harakatdan benasib, u özidan taşqaridagi faol ilohiy kuçga muhtojdir. Xudo va tabiatning birligi ularning xeç biriga putur yetkazmaydi. Olam yagona va abadiydir, lekin uning muayyan körinişlari doimiy özgarişda böladi. Ruh b-n modda ajralmasdir. Ruh abadiy emas, uning ibtidosi va intihosi bor. Har qanday mö'jizaviy hodisa mohiyatini inson aql-farosati orqali asoslab beriş mumkin. V.ning fikriça, insondagi har qanday ruhiy jarayon iqlim, nasl-nasab, fazoviy jismlarning ta'sirida sodir böladi. Odamlar jussasidagi tafovut ulardagi ma'naviy fazilat yoki illatlarni keltirib çiqaradi. V. ateizm va bid'atda ayblanib, inkvizitsiya tomonidan gulxanda yoqib yuborilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ВАНИНИ (Vanini) Жулио Чезаре (тахаллуси Лючилио), (1585, Тауризано, Неаполь яқинида — 1619.9.2, Тулуза) — италиялик файласуф, руҳоний. В. ўз асарларида қад. атеистларни танқид қилиш баҳонасида улариинг асл қарашларини очиқдан-очиқ баён этган. Унга кўра, худо табиат б-н чексиз борлиқ сифатида қўшилиб, бир бутунликни ташкил қилади. В.нинг таъкидлашича, табиат ўз моҳиятига кўра ҳаракатдан бенасиб, у ўзидан ташқаридаги фаол илоҳий кучга муҳтождир. Худо ва табиатнинг бирлиги уларнинг хеч бирига путур етказмайди. Олам ягона ва абадийдир, лекин унинг муайян кўринишлари доимий ўзгаришда бўлади. Руҳ б-н модда ажралмасдир. Руҳ абадий эмас, унинг ибтидоси ва интиҳоси бор. Ҳар қандай мўъжизавий ҳодиса моҳиятини инсон ақл-фаросати орқали асослаб бериш мумкин. В.нинг фикрича, инсондаги ҳар қандай руҳий жараён иқлим, насл-насаб, фазовий жисмларнинг таъсирида содир бўлади. Одамлар жуссасидаги тафовут улардаги маънавий фазилат ёки иллатларни келтириб чиқаради. В. атеизм ва бидъатда айбланиб, инквизиция томонидан гулханда ёқиб юборилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.