Julxirs
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207–208-b. — ziyouz.com
Julxirs JULXIRS, jul varaq — uzun patli (7—15 mm dan 20 mm gaça) gilam. Odatda, alohida töqilgan bölaklardan iborat; örtadagi ikki bölakning eni 0,5 m, ikki çekkadagi bölakniki 0,2 m; uz. 2,0—2,5 m, eni 1,0—1,4 m. Sandal ustiga, qora uy içidagi öçoq oldiga, ba'zan meqmonxonaga töşalgan (J.ning böyi 3,26 m, eni 1,07 m bölgan naqşli nusxasi Özbekiston davlat san'at muzeyida saqlanadi). J. çorvaçilik b-n şuğullangan özbek köçmançi qabilalarida tuya, qöy, eçki junidan maxsus usulda töqilgan. Zamini töq rangda, naqşlari rangba-rang (qizil, sariq, kök va ularning tuslari hamda junning tabiiy rangi — oq, kulrang, jigarrang, qoradan iborat), mujassamotida markaziy maydon çegaralangan: naqşlar böyiga teng qatorlarda ingiçka yöllar b-n ajratilgan holda joylaşgan yoki içi naqşlar b-n bezatilgan turli romb, olti, sakkiz burçakli murabbalarning bir-biri b-n tutaşgan qandasiy şakllaridan iborat bölgan. J. böyiga yöl-yöl naqşli gilam — hoşiya tikilgan. Jizzax (Ğallaorol, Baxmal va b.), Samarqand (Urgut tumani) viloyatlarida xalq ustalari tomonidan xrzir ham J. tayyorlanadi.
Ad.: Moşkova V. G., Kovri narodov Sredney Azii konsa 19-naçalo 20 vv., T., 1970.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖУЛХИРС, жул варақ — узун патли (7—15 мм дан 20 мм гача) гилам. Одатда, алоҳида тўқилган бўлаклардан иборат; ўртадаги икки бўлакнинг эни 0,5 м, икки чеккадаги бўлакники 0,2 м; уз. 2,0—2,5 м, эни 1,0—1,4 м. Сандал устига, қора уй ичидаги ўчоқ олдига, баъзан меқмонхонага тўшалган (Ж.нинг бўйи 3,26 м, эни 1,07 м бўлган нақшли нусхаси Ўзбекистoн давлат санъат музейида сақланади). Ж. чорвачилик б-н шуғулланган ўзбек кўчманчи қабилаларида туя, қўй, эчки жунидан махсус усулда тўқилган. Замини тўқ рангда, нақшлари рангба-ранг (қизил, сариқ, кўк ва уларнинг туслари ҳамда жуннинг табиий ранги — оқ, кулранг, жигарранг, қорадан иборат), мужассамотида марказий майдон чегараланган: нақшлар бўйига тенг қаторларда ингичка йўллар б-н ажратилган ҳолда жойлашган ёки ичи нақшлар б-н безатилган турли ромб, олти, саккиз бурчакли мураббаларнинг бир-бири б-н туташган қандасий шаклларидан иборат бўлган. Ж. бўйига йўл-йўл нақшли гилам — ҳошия тикилган. Жиззах (Ғаллаорол, Бахмал ва б.), Самарқанд (Ургут тумани) вилоятларида халқ усталари томонидан хрзир ҳам Ж. тайёрланади.
Ад.: Мошкова В. Г., Ковры народов Средней Азии конца 19-начало 20 вв., Т., 1970.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.