Junğariya tekisligi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 218-b. — ziyouz.com
Junğariya tekisligi JUNĞARIYA TEKISLIGI, Junğariya botiği, Junğariya — Xitoyning şim.-ğarbidagi tabiiy viloyat. Mayd. 700 ming km2 çamasida, örta-ça bal. 600—800 m. Şim.da Mongoliya Oltoyi, jan.da Şarqiy Tyanşan toğ tizmalari b-n çegaralangan. J. t. yangi tektonik çökiş natijasida qosil bölib, qad. va yangi yumşoq yotqiziklar b-n qoplangan. Ular orasida neftning katta zaxiralari, toşkömir, oltin, rangli metall konlari bor. J. t.ning yer yuzasi past toğlar va tepaliklardan, toğ etaklarida ösimliksiz toş-loq yerlardan, quyiroqsa grunt suvlari yuzaroq yerlarda voha va şörxoklardan iborat. Markaziy qismida katta yerlarni çöllar egallagan. Iqlimi mö'tadil kontinental, yozi quruq, issiq, qişi sovuq. Yanv.ning örtaça t-rasi —20° dan —25° gaça, iyulniki 20—25°. Tez-tez kuçli şamol esadi. Yillik yoğin 150—200 mm, toğlarda 800 mm gaça. Daryo kam. Daryolar J. t.ning çekka qismlaridagi vohalardan ötgaç qumga singib tugaydi. Eng yirik daryolari: Manas, Urungu; şim.da Ir-tişning yuqori oqimi. Ğarbida bir neça yirik köl (Ebi-Nur, Manas, Ulunğur) bor. Ösimliklari siyrak: saksovul, yulğun, juzğun, şuvoq, şörxokli çöllarda şöra, çöl botiqlarida qiyoq va qamiş ösadi. Yaylov çorvaçiligi rivojlangan. Suğoriladigan joylarda buğdoy, tariq, paxta, gaolyan (jöxorining bir turi) yetiştiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЖУНҒАРИЯ ТЕКИСЛИГИ, Жунғария ботиғи, Жунғария — Хитойнинг шим.-ғарбидаги табиий вилоят. Майд. 700 минг км2 чамасида, ўрта-ча бал. 600—800 м. Шим.да Монголия Олтойи, жан.да Шарқий Тяньшан тоғ тизмалари б-н чегараланган. Ж. т. янги тектоник чўкиш натижасида қосил бўлиб, қад. ва янги юмшоқ ётқизиклар б-н қопланган. Улар орасида нефтнинг катта захиралари, тошкўмир, олтин, рангли металл конлари бор. Ж. т.нинг ер юзаси паст тоғлар ва тепаликлардан, тоғ этакларида ўсимликсиз тош-лоқ ерлардан, қуйироқца грунт сувлари юзароқ ерларда воҳа ва шўрхоклардан иборат. Марказий қисмида катта ерларни чўллар эгаллаган. Иқлими мўътадил континентал, ёзи қуруқ, иссиқ, қиши совуқ. Янв.нинг ўртача т-раси —20° дан —25° гача, июлники 20—25°. Тез-тез кучли шамол эсади. Йиллик ёғин 150—200 мм, тоғларда 800 мм гача. Дарё кам. Дарёлар Ж. т.нинг чекка қисмларидаги воҳалардан ўтгач қумга сингиб тугайди. Энг йирик дарёлари: Манас, Урунгу; шим.да Ир-тишнинг юқори оқими. Ғарбида бир неча йирик кўл (Эби-Нур, Манас, Улунғур) бор. Ўсимликлари сийрак: саксовул, юлғун, жузғун, шувоқ, шўрхокли чўлларда шўра, чўл ботиқларида қиёқ ва қамиш ўсади. Яйлов чорвачилиги ривожланган. Суғориладиган жойларда буғдой, тариқ, пахта, гаолян (жўхорининг бир тури) етиштирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.