Kadrlar tayyorlaş milliy dasturi

Kadrlar tayyorlaş milliy dasturi KADRLAR TAYYORLAŞ MILLIY DASTURI, ÖzRning kadrlar tayyorlaş milliy dasturi — 1997 y. 29 avg. da Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisining 9-sessiyasida prezident I. A. Karimov taşabbusi b-n qabul qilingan. Dasturning maqsadi ta'lim sohasini tubdan isloh qiliş, uni ötmişdan qolgan mafkuraviy qoliplardan töla xalos etiş, yuqori malakali kadrlar tayyorlaşning rivojlangan demokratik davlatlar darajasidagi, yuksak ma'naviy va axloqiy talablariga javob beruvçi milliy tizimini yaratişdan iborat. K.t.m.d. ÖzRning «Ta'lim töğrisida»gi qonuni (1997 y. avg.) qoidalariga muvofiq holda tayyorlangan bölib,milliy tajribaning tahlili va jahon miqyosi ta'lim tizimidagi yutuqlar asosida tayyorlangan hamda yuksak umumiy va kasb-hunar madaniyatiga, ijodiy va ijtimoiy faollikka, ijtimoiy-siyosiy hayotda mustaqil ravişda möljalni töğri ola biliş mahoratiga ega bölgan, istiqbol vazifalarini ilgari suriş va hal etişga qodir kadrlarning yangi avlodini şakllantirişga yönaltirilgan. Dastur kadrlar tayyorlaş milliy modelini röyobga çiqarişni, har tomonlama kamol topgan, jamiyatda turmuşga moslaşgan, ta'lim va kasb-hunar dasturlarini ongli ravişda tanlaş va keyinçalik puxta özlaştiriş uçun ijtimoiy-siyosiy, huquqiy, psixologik-pedagogik va b. tarzdagi şaroitlarni yaratişni, jamiyat, davlat va oila oldida öz javobgarligini his etadigan fuqarolarni tarbiyalaşni nazarda tutadi. Özbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimov taşabbusi va bevosita rahbarligida işlab çiqilgan kadrlar tayyorlaş milliy modeli qator noyob, takrorlanmas öziga xos xususiyatlarga ega. U Özbekistonning xalqaro andozalardagi zamonaviy taraqqiyotini ta'minlay oladigan dadil, mustaqil fikrli, malakali, bilimli mutaxassis, ayni paytda ezgu insoniy sifatlarga ega kadrlarni tayyorlaş maqsadini közlaydi. K.t.m.d. I. Karimov tomonidan ijtimoiy ongga kiritilgan, davlatni, jamiyatni rivojlantirişga xizmat qiladigan tamomila yangi tuşunçadir. Dastur 5 bölimdan iborat: Muammolar va kadrlar tayyorlaş tizimini tubdan isloh qiliş omillari; Milliy dasturning maqsadi, vazifalari va uni röyobga çiqariş bosqiçlari; Kadrlar tayyorlaşning milliy modeli; Kadrlar tayyorlaş tizimini rivojlantirişning asosiy yönalişlari; Milliy dasturni röyobga çiqarişga doir taşkiliy çora-tadbirlar. Dasturning 1-bölimida ÖzR davlat mustaqilligiga erişib, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanişning öziga xos yölini tanlaşi kadrlar tayyorlaş tizimi va mazmunini qayta taşkil etiş zarurligi, bu hol qator çora-tadbirlar körişni taqozo etişni, lekin sodir etilgan özgartirişlar kadrlar tayyorlaş sifatini oşiriş, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantiriş talablariga muvofiq bölişini ta'minlay olmagani qayd etildi. Şuningdek, bu bölimda kadrlar tayyorlaş tizimini tubdan isloh qilişning muhim omillari bayon etilgan. Dasturning 2-bölimida uning maqsadi, vazifalari va dasturni röyobga çiqariş bosqiçlari aniq ifoda etilgan. Maqsad va vazifalarni röyobga çiqariş 3 bosqiçdan iborat bölib, 1-bosqiçi (1997—2000 y.lar)da mavjud kadrlar tayyorlaş tizimining ijobiy salohiyatini saqlab qoliş asosida uşbu tizimni isloh qiliş va rivojlantiriş uçun huquqiy, kadrlar jihatidan, ilmiy-uslubiy, moliyaviy-moddiy şart-şaroitlar yaratiş, 2-bosqiç (2001—2005 y.lar)da milliy dasturni töliq röyobga çiqariş, mehnat bozorining rivojlanişi va real ijtimoiy-iqtisodiy şaroitlarni hisobga olgan holda unga aniqliklar kiritiş, 3-bosqiç (2005 va undan keyingi yillar) da töplangan tajribani tahlil etiş va umumlaştiriş asosida, mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantiriş istiqbollariga muvofiq kadrlar tayyorlaş tizimini takomillaştiriş va yanada rivojlantiriş nazarda tutiladi. Dasturning 3-bölimida kadrlar tayyorlaş milliy modelining asosiy tarkibiy qismlari şaxs, davlat va jamiyat, uzluksiz ta'lim, fan va i.ç.dan iborat ekanligi körsatilgan. Bunda şaxs — kadrlar tayyorlaş tizimining boş subyekti va obyekti, ta'lim sohasidagi xizmatlarning iste'molçisi va ularni amalga oşiruvçisi, davlat va jamiyat esa, ta'lim va kadrlar tayyorlaş tizimining faoliyatini tartibga soliş va nazorat qilişni amalga oşiruvçi kadrlar tayyorlaş va ularni qabul qilib olişning kafillari sifatida bayon qilingan. Uzluksiz ta'lim esa, malakali raqobatbardoş kadrlar tayyorlaşning asosi bölib, u maktabgaça ta'lim, umumiy örta ta'lim, örta maxsus va kasb-hunar ta'limi (akademik litsey va kasb-hunar kollejlari), oliy ta'lim (bakalavriat va magistratura), oliy öquv yurtidan keyingi ta'lim (aspirantura, adyunktura, doktorantura, mustaqil tadqiqotçilik), kadrlar malakasini oşiriş va ularni qayta tayyorlaş, maktabdan taşqari ta'lim turlarini öz içiga oladi. Fan yuqori malakali mutaxassislar tayyorlovçi hamda ulardan foydalanuvçi, ilgor pedagogik va axborot texnologiyalarini işlab çiquvçidir. I.ç. kadrlarga bölgan ehtiyojni, şuningdek, ularning tayyorgarlik sifati va saviyasiga nisbatan qöyiladigan talablarni belgilovçi asosiy buyurtmaçi, kadrlar tayyorlaş tizimini moliya va moddiy-texnika jihatidan ta'minlaş jarayonining qatnaşçisidir. Dasturning 4-bölimida kadrlar tayyorlaş tizimini rivojlantirişning asosiy yönalişlari bayon qilingan. Bular ta'limning uzluksizligini ta'minlaş, pedagog va ilmiy pedagog kadrlar tayyorlaş, qayta tayyorlaş va ularning malakasini oşirişning zamon talablariga moslaşuvçan, ta'limning yuqori sifatli va barqaror rivojlanişini közlovçi tizimini vujudga keltiriş, ta'lim jarayonini mazmunan isloh qiliş, yoş avlodni ma'naviy-axloqiy tarbiyalaşda xalqning boy milliy madaniy-tarixiy an'analariga, urf-odatlari hamda umumbaşariy qadriyatlarga asoslangan samarali taşkiliy, pedagogik şakl va vositalari işlab çiqilib amaliyotga joriy etiş, iqtidorli bolalar va iste'dodli yoşlarni aniqlaşdan iborat. Şuningdek, uzluksiz ta'lim tizimi va kadrlar tayyorlaşning davlat va nodavlat ta'lim muassasalarini tarkibiy jihatdan özgartiriş qamda ularni izçil rivojlantirişni davlat yöli b-n boşqariş, kasb-hunar ta'limi sifatini nazorat qiliş tizimini şakllantiriş, ta'lim tizimini moliyalaşni takomillaştiriş, mavjud ta'lim muassasalarini kapital ta'mirlaş va yangi ta'lim muassasalari quriş, ularni normativ talablarga muvofiq, zamonaviy texnika va texnologiyalar darajasini hisobga olgan holda jihozlanişini ta'minlaş, ta'lim tizimining yaxlit axborot makonini vujudga keltiriş, ta'lim xizmati körsatiş bozorini rivojlantiriş, ta'lim sohasida ijtimoiy kafolatlarni ta'minlaş hamda bu sohani davlat tomonidan qöllab-quvvatlaş, fan b-n ta'lim jarayoni aloqalarini, i.ç. va ta'lim tizimi integratsiyalaşuvini, ta'lim va kadrlar tayyorlaşda xalqaro hamkorlikni rivojlantiriş ham ta'lim tizimini rivojlantirişning asosiy yönalişlaridir. Dasturning 5-bölimida milliy dasturni röyobga çiqarişga doir taşkiliy çora-tadbirlar belgilangan. Dasturdan ÖzR Prezidenti I.A.Karimovning asarlari va nutklarida ta'lim masalalari böyiça qayd etilgan tamoyillarning barçasi örin olgan. Dastur qabul qilinganidan söng respublika butun ta'lim tizimini tubdan isloh qilişning aniq strategik yönalişiga ega böldi va bu borada bir qança tadbirlar amalga oşirildi. Xususan, respublikaning 24 maktabida umumiy örta ta'limning 23 öquv predmeti mazmunini yangilaş, öquvçilar bilimini baholaşning yagona reyting tizimini joriy etiş yuzasidan tajriba-sinov işlari ötkazildi. Ularning natijalari asosida umumiy örta ta'limning barça sohalaridan davlat ta'lim standartlari, öquv dasturlari, yangi darsliklar işlab çiqildi. Akademik litseylar va kasb-xunar kollejlari tarmoğini barpo etiş hamda ularni samarali işlaşi uçun barça şart-şaroitlar yaratiş böyiça bir qança işlar amalga oşirildi. Oliy va örta maxsus ta'lim vazirligi tarkibida örta maxsus, kasb-xunar ta'limi markazi barpo etilib, litsey va kollejlar şu markaz ixtiyoriga ötkazildi. 2000 y.gaça bakalavriat yönalişlari böyiça 251 davlat ta'lim standartlari işlab çiqildi, dasturning kadrlar malakasini oşiriş va ularni qayta tayyorlaş yönalişi böyiça 71 öqituvçining çet ellarda, 980 öqituvçining çet el öqituvçilarini jalb etiş yöli b-n malakasi oşirildi. Dastur muvaffaqiyat b-n rivojlanib, ÖzR ustuvor yönalişlaridan biri bölib qolişiga işonçli kafolatdir. Ad.: Barkamol avlod orzusi T., 2000. Asqarali Sulaymanov.