Kal
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 36–37-b. — ziyouz.com
Kal KAL, parşa, favus — terining zamburuğ kasalligi; köpinça boşning soçli qismi, teri va tirnoq zararlanadi. Soğlom odamga bemordan yoki uning buyumlari (boş kiyimi, taroği va b.)dan foydalanganda, ba'zan hayvonlar (muşuk, kalamuş, siçqon va b.)dan yuqişi mumkin. Aksariyat, yoş bolalar kasallanadi. Dastlab boşning soçli qismida katta-kiçik, sarğiş qasmoq bosgan joylar uçraydi. K. zamburuğlari soç xaltaçasi va soçga zarar yetkazadi. Soç xira tortib, çang bosganga öxşaydi, kulrang tusga kiradi, mört bölib qolib, tökila boşlaydi. Keyinçalik oqiş kepakka öxşagan pöstçalar yoki sarğimtir qasmoq b-n qoplanadi. Qasmoq kun sayin köpaya borib, boşni butunlay qoplab olişi, ba'zan qobiq osti yiring boylaşi mumkin. Vaqtida davo qilinmasa, qasmoq ostidagi teri çandiqqa aylanib, umrbod soç çiqmaydi. Bemor boşini qaşişi natijasida K. zamburuğlari tirnoqqa va ular orqali terining boşqa qismlariga ham yuqişi mumkin. Teri kasallanganda gavdaning turli qismida qasmoq bosgan joylar paydo böladi. Kasallangan tirnoq qalin tortadi, dağallaşadi, bora-bora yumşab, uvalanib ketadi. Kasallikning oldini oliş uçun gigiyena qoidalariga qatiy rioya qiliş talab etiladi. Bemorni soğlom kişilardan ajratib, asosan, kasalxonada davolanadi. It, muşuk, siçqon, quşlar, siçqonsimonlar, ba'zan ot va qoramollarning ham K. b-n ofişi kuzatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛ, парша, фавус — терининг замбуруғ касаллиги; кўпинча бошнинг сочли қисми, тери ва тирноқ зарарланади. Соғлом одамга бемордан ёки унинг буюмлари (бош кийими, тароғи ва б.)дан фойдаланганда, баъзан ҳайвонлар (мушук, каламуш, сичқон ва б.)дан юқиши мумкин. Аксарият, ёш болалар касалланади. Дастлаб бошнинг сочли қисмида катта-кичик, сарғиш қасмоқ босган жойлар учрайди. К. замбуруғлари соч халтачаси ва сочга зарар етказади. Соч хира тортиб, чанг босганга ўхшайди, кулранг тусга киради, мўрт бўлиб қолиб, тўкила бошлайди. Кейинчалик оқиш кепакка ўхшаган пўстчалар ёки сарғимтир қасмоқ б-н қопланади. Қасмоқ кун сайин кўпая бориб, бошни бутунлай қоплаб олиши, баъзан қобиқ ости йиринг бойлаши мумкин. Вақтида даво қилинмаса, қасмоқ остидаги тери чандиққа айланиб, умрбод соч чиқмайди. Бемор бошини қашиши натижасида К. замбуруғлари тирноққа ва улар орқали терининг бошқа қисмларига ҳам юқиши мумкин. Тери касалланганда гавданинг турли қисмида қасмоқ босган жойлар пайдо бўлади. Касалланган тирноқ қалин тортади, дағаллашади, бора-бора юмшаб, уваланиб кетади. Касалликнинг олдини олиш учун гигиена қоидаларига қатьий риоя қилиш талаб этилади. Беморни соғлом кишилардан ажратиб, асосан, касалхонада даволанади. Ит, мушук, сичқон, қушлар, сичқонсимонлар, баъзан от ва қорамолларнинг ҳам К. б-н офиши кузатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.