Kalamitnamolar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com
Kalamitnamolar (Calamitales)— qirilib bitgan böğim tanali ösimliklar qabilasi; ulkan qirqböğimlarni eslatadi. Böyi 8—12 m, diametri 0,5—1 m bölgan. Poyasi böğimlar (tugunlar) b-n böğim oraliqlariga ajralgan. Novdalarining böğimlarida şoxlari yoki bir tomirli oddiy çiziqsimon barglari töp-töp joylaşgan. K.ning sporali qubbalari galma-gal joylaşgan mevalaydigan va mevalamaydigan (steril) barglardan iborat bölgan. K. anatomik tuzilişiga köra, qirqböğimlardan ikkilamçi yoğoçining kuçli rivojlanganligi b-n farq qilgan, lekin tanasi özakning barvaqt yemirilişi natijasida qirqböğimlarning poyasidek ğovak bölgan. K.ning asosiy turkumi— CalamitesHHHr 3 kenja turkumi bölgan. Sodda K. (osterokalamitlar) devon davrining oxirida paydo bölib, toşkömir davrining örtasida qurib bitgan. Ularning örnini asl K. egallab, bular ham öz navbatida perm davrida yöq bölib ketgan. K. tropik zonaning past va köpinça,botqoq yerlarida juda köp tarqalgan edi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛАМИТНАМОЛАР (Calamitales)— қирилиб битган бўғим танали ўсимликлар қабиласи; улкан қирқбўғимларни эслатади. Бўйи 8—12 м, диаметри 0,5—1 м бўлган. Пояси бўғимлар (тугунлар) б-н бўғим оралиқларига ажралган. Новдаларининг бўғимларида шохлари ёки бир томирли оддий чизиқсимон барглари тўп-тўп жойлашган. К.нинг спорали қуббалари галма-гал жойлашган мевалайдиган ва меваламайдиган (стериль) барглардан иборат бўлган. К. анатомик тузилишига кўра, қирқбўғимлардан иккиламчи ёғочининг кучли ривожланганлиги б-н фарқ қилган, лекин танаси ўзакнинг барвақт емирилиши натижасида қирқбўғимларнинг поясидек ғовак бўлган. К.нинг асосий туркуми— CalamitesHHHr 3 кенжа туркуми бўлган. Содда К. (остерокаламитлар) девон даврининг охирида пайдо бўлиб, тошкўмир даврининг ўртасида қуриб битган. Уларнинг ўрнини асл К. эгаллаб, булар ҳам ўз навбатида пермь даврида йўқ бўлиб кетган. К. тропик зонанинг паст ва кўпинча,ботқоқ ерларида жуда кўп тарқалган эди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.