Kaldera
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 67–68-b. — ziyouz.com
Kaldera (ispança caldera — katta qozon), vulkan oğzi — vulkan çöqqisi, ba'zan unga yondoş joylarning öpirilişi natijasida vujudga kelgan yon bağirlari tik va tubi bir qadar tekis qozonsimon botiq. Vulkan otilganda katta hajmdagi magma taşqariga çiqadi, keyingi otilişga qadar vulkan kamerasida böşliq hosil böladi, natijada vulkan tepasi tayançini yöqotib öpirilib tuşadi. Diametri 10—15 km ga yetadi, ba'zan esa undan ham ziyod. K. termini Palma o.da (Kanar o.lari) joylaşgan katta vulkan krateri nomidan kelib çiqqan. K.ning kraterdan farqi uning kelib çiqişi va ölçamlarining kattaligidadir. Vulkan böğizidan çiqayotgan gazlarning kuçli portlaşlari natijasida vujudga keluvçi portlaş (eksploziv) K.si hamda öpiriliş (gravitatsion) K.si farq qilinadi. 1883 y.da Krakatau K.si vulkan gazi portlaşidan hosil bölgan. Özbekistonda qad. K.lar Çatqol-Qurama toğlarida uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛЬДЕРА (испанча caldera — катта қозон), вулкан оғзи — вулкан чўққиси, баъзан унга ёндош жойларнинг ўпирилиши натижасида вужудга келган ён бағирлари тик ва туби бир қадар текис қозонсимон ботиқ. Вулкан отилганда катта ҳажмдаги магма ташқарига чиқади, кейинги отилишга қадар вулкан камерасида бўшлиқ ҳосил бўлади, натижада вулкан тепаси таянчини йўқотиб ўпирилиб тушади. Диаметри 10—15 км га етади, баъзан эса ундан ҳам зиёд. К. термини Пальма о.да (Канар о.лари) жойлашган катта вулкан кратери номидан келиб чиққан. К.нинг кратердан фарқи унинг келиб чиқиши ва ўлчамларининг катталигидадир. Вулкан бўғизидан чиқаётган газларнинг кучли портлашлари натижасида вужудга келувчи портлаш (эксплозив) К.си ҳамда ўпирилиш (гравитацион) К.си фарқ қилинади. 1883 й.да Кракатау К.си вулкан гази портлашидан ҳосил бўлган. Ўзбекистонда қад. К.лар Чатқол-Қурама тоғларида учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.