Kaliforniya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 54-b. — ziyouz.com
Kaliforniya - AQŞ jan.- ğarbidagi ştat, Tinç okean sohilida. Mayd. 411 ming km2. Aholisi 34,5 mln. kişi (2001). Ma'muriy markazi — Sakramento ş. Ştat markazini keng Qirğoq böyi tizmalari b-n öralgan Kaliforniya vodiysi egallagan. Yirik daryolari — Sakramento va San-Xoakin. Şarqda Syerra-Nevada toğlari, jan.da Moxave qumli çöli va çuqur tektonik botiqlar (Ajal vodiysi, Solton-Si köli) b-n çegaradoş. Iklimi yozi issiq va kişi sernam örta dengiz iqlimi. Ştatning toğ yon bağirlarida issiq va quruq iqlim. Toğ qarağay örmonlari va qattiq bargi doim yaşil butalar ösadi. K.da Yosemit, Lassen-Volkanik, Sekvayya va Kings-Kanon milliy parklari taşkil etilgan. Neft, tabiiy gaz, oltin, simob, temir rudasi va b. foydali qazilmalar olinadi. K. AQŞning iqtisodiy jihatdan yuksak rivojlangan ştati, muhim harbiy i.ç. markazi. Aviatsiya, raketa-kosmik, radioelektronika, kimyo sanoati, neftni qayta işlaş, maşinasozlik (jumladan, kemasozlik), qora metallurgiya rivojlangan. Köplab oziq-ovqat (ayniqsa, konserva sanoati) korxonalari bor. Muhim sanoat markazlari — Los-Anjeles, San-Fransisko, San-Diyego, Oklend. Gollivudda kino sanoati rivoj topgan. Q.h. intensiv dehqonçilik b-n birga (asosan, meva va sabzavotlar, sitrus mevalar, paxta), ekstensiv çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Şim. da örmonçilik, dengiz böylarida baliq ovlaş, turizm rivojlangan. Muhim portlari: San-Fransisko, Los-Anjeles. Harbiy bazalar, Kaliforniya universiteti bor. K.ga yevropaliklar 16-a.da kela boşlagan. 18-a.dan ispanlar uni mustamlakaga aylantirganlar. Meksika mustaqillikka erişgaç (1821), K. hududi uning tarkibiga kirgan. AQTT1 — Meksika uruşi (1846—48) natijasida K. Meksikadan tortib olinib, AQŞga qöşib olingan; 1850 y.dan AQŞ ştati.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛИФОРНИЯ - АҚШ жан.- ғарбидаги штат, Тинч океан соҳилида. Майд. 411 минг км2. Аҳолиси 34,5 млн. киши (2001). Маъмурий маркази — Сакраменто ш. Штат марказини кенг Қирғоқ бўйи тизмалари б-н ўралган Калифорния водийси эгаллаган. Йирик дарёлари — Сакраменто ва Сан-Хоакин. Шарқда Сьерра-Невада тоғлари, жан.да Мохаве қумли чўли ва чуқур тектоник ботиқлар (Ажал водийси, Солтон-Си кўли) б-н чегарадош. Иклими ёзи иссиқ ва киши сернам ўрта денгиз иқлими. Штатнинг тоғ ён бағирларида иссиқ ва қуруқ иқлим. Тоғ қарағай ўрмонлари ва қаттиқ барги доим яшил буталар ўсади. К.да Йосемит, Лассен-Волканик, Секвайя ва Кингс-Каньон миллий парклари ташкил этилган. Нефть, табиий газ, олтин, симоб, темир рудаси ва б. фойдали қазилмалар олинади. К. АҚШнинг иқтисодий жиҳатдан юксак ривожланган штати, муҳим ҳарбий и.ч. маркази. Авиация, ракета-космик, радиоэлектроника, кимё саноати, нефтни қайта ишлаш, машинасозлик (жумладан, кемасозлик), қора металлургия ривожланган. Кўплаб озиқ-овқат (айниқса, консерва саноати) корхоналари бор. Муҳим саноат марказлари — Лос-Анжелес, Сан-Франциско, Сан-Диего, Окленд. Голливудда кино саноати ривож топган. Қ.ҳ. интенсив деҳқончилик б-н бирга (асосан, мева ва сабзавотлар, цитрус мевалар, пахта), экстенсив чорвачиликка ихтисослашган. Шим. да ўрмончилик, денгиз бўйларида балиқ овлаш, туризм ривожланган. Муҳим портлари: Сан-Франциско, Лос-Анжелес. Ҳарбий базалар, Калифорния университети бор. К.га европаликлар 16-а.да кела бошлаган. 18-а.дан испанлар уни мустамлакага айлантирганлар. Мексика мустақилликка эришгач (1821), К. ҳудуди унинг таркибига кирган. АҚТТ1 — Мексика уруши (1846—48) натижасида К. Мексикадан тортиб олиниб, АҚШга қўшиб олинган; 1850 й.дан АҚШ штати.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.