Kalimantan
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 50–51-b. — ziyouz.com
Kalimantan KALIMANTAN, Borneo - Malay arxipelagidagi eng yirik orol, Katta Zond o.lari tarkibida. Mayd. 734 ming km2 (kattaligi jihatidan Yer yuzida Grenlandiyadan keyin 2-örinda). Aholisi 10 mln.dan ziyod. K. hududining katta qismi Indoneziya tarkibida, şim. va şim.-ğarbiy qismi Malayziya va Bruney davlatlari hududi. K. sohilining katta qismi botqoqlaşgan pasttekislik, qirğoq çiziği tekis. Markaziy qismi bal. 2000—3500 m li palaxsa toğlardan iborat. K. şim.dagi Kinabalu toği (4101 m) — orolning eng baland joyi. Toğlar, asosan, granit, gneys, kristalli slanetslardan iborat. Neft, gaz, toşkömir, temir, marganets, xrom, mis va b. ruda konlari bor. Iqlimi ekvatorial iqlim. Tekisliklarda t-ra 25—27°. Yillik yoğin 2000—3500 mm. Daryo köp. Yirik daryolarining quyi qismida kema qatnaydi. Tuproği podzollaşgan laterit tuproq. K. hududining 75% i örmon. Tekisliklar nam tropik örmonlar (palma, bambuk, fikus), yon bağirlar dub va igna bargli örmonlar, toğ tepalari butazor va yaylovlardan iborat. Hayvonlardan fil, maymunlar, ayiq, karkidon bor. Quşlarning 600 ga yaqin turi yaşaydi. Aholi kokos palmasi, şoli yetiştiradi. Baliq ovlanadi. Bir neçta milliy parklar mavjud. Yirik şaharlari — Pontianak, Banjarmasin, Samarinda, Kuçing, Bandar-Seri-Begavan. K.ning tub joy aholisi turli qabilalardan taşkil topgan, ular köpinça dayaklar degan umumiy nom b-n ataladi. K. sohilidagi knyazliklar 13-a. dan Yava hokimlariga karam bölgan. Yevropaliklar orolga 17-a.dan kela boşlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛИМАНТАН, Борнео - Малай архипелагидаги энг йирик орол, Катта Зонд о.лари таркибида. Майд. 734 минг км2 (катталиги жиҳатидан Ер юзида Гренландиядан кейин 2-ўринда). Аҳолиси 10 млн.дан зиёд. К. ҳудудининг катта қисми Индонезия таркибида, шим. ва шим.-ғарбий қисми Малайзия ва Бруней давлатлари ҳудуди. К. соҳилининг катта қисми ботқоқлашган пасттекислик, қирғоқ чизиғи текис. Марказий қисми бал. 2000—3500 м ли палахса тоғлардан иборат. К. шим.даги Кинабалу тоғи (4101 м) — оролнинг энг баланд жойи. Тоғлар, асосан, гранит, гнейс, кристалли сланецлардан иборат. Нефть, газ, тошкўмир, темир, марганец, хром, мис ва б. руда конлари бор. Иқлими экваториал иқлим. Текисликларда т-ра 25—27°. Йиллик ёғин 2000—3500 мм. Дарё кўп. Йирик дарёларининг қуйи қисмида кема қатнайди. Тупроғи подзоллашган латерит тупроқ. К. ҳудудининг 75% и ўрмон. Текисликлар нам тропик ўрмонлар (пальма, бамбук, фикус), ён бағирлар дуб ва игна баргли ўрмонлар, тоғ тепалари бутазор ва яйловлардан иборат. Ҳайвонлардан фил, маймунлар, айиқ, каркидон бор. Қушларнинг 600 га яқин тури яшайди. Аҳоли кокос пальмаси, шоли етиштиради. Балиқ овланади. Бир нечта миллий парклар мавжуд. Йирик шаҳарлари — Понтианак, Банжармасин, Самаринда, Кучинг, Бандар-Сери-Бегаван. К.нинг туб жой аҳолиси турли қабилалардан ташкил топган, улар кўпинча даяклар деган умумий ном б-н аталади. К. соҳилидаги князликлар 13-а. дан Ява ҳокимларига карам бўлган. Европаликлар оролга 17-а.дан кела бошлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.