Kaliningrad viloyati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 51–52-b. — ziyouz.com
Kaliningrad viloyati - RFda gi viloyat. 1946 y. 7 apr.da taşkil etilgan. Mayd. 15,1 ming km2. Aholisi 951,3 ming kişi (2000), asosan, rus, belorus, ukrainlar; şaharliklar 79%ni taşkil qiladi. 13 tumanga bölingan, 22 şahar, 5 şaharça bor (2000). Markazi — Kaliningrad ş. K.v. Boltiq dengizi jan.-şarqiy sohilining bir qismini egallaydi. Jan.da Polşa b-n çegaradoş. Yer yuzasi bir oz kötarilgan pasttekislik, jan-şarqida Boltiq gryadasi bor. Sohili qumli plyajdan iborat. Şim. da K.v. hududining bir qismi dengiz sathidan pastda joylaşgan. Foydali qazilmalardan toştuz, qönğir kömir, gil, quriliş qumlari, neft, torf bor. Iqlimi dengiz iklimi b-n mö'tadil kontinental iklim orasida. Yanv. ning örtaça t-rasi —3° dan —5° gaça, iyulniki 15—17°. Yiliga qariyb 700 mm yoğin tuşadi. Vegetatsiya davri 155— 180 kun. Hududining 12% içki suvlar b-n band. Yirik daryolari: Neman va Pregolya. Yuzdan ortiq köl bor. Viloyatning 7% hududi botqoqlik. Tuproqlari podzol va çimli podzol tuproqlar. Asosiy sanoat tarmoqlari: oziq-ovqat (asosan, baliqni qayta işlaş), maşinasozlik, sellyuloza-qoğoz, yengil sanoat. Kahrabo qazib olinadi va işlov beriladi (Yantarniy ş.). Maşinasozlik korxonalari, baliq sanoati uçun jihozlar, kompyuterlar, Yerning sun'iy yöldoşlari uçun kiçik raketa dvigatellari, gaz quvurlari uçun jihozlar, yoritiş texnikasi, mikrodvigatellar, savdo jihozlari, özi yuk ortadigan yirik vagon-dumpkarlar, elektr yuk ortiş maşinalari, kemalar va b. işlab çiqariladi. Yoğoçsozlik va sellyuloza-qoğoz sanoatlari uçun xom aşyo Rossiyaning şim.dan keltiriladi. Quriliş materiallari i.ç., yengil, göşt va sut, mebel sanoatlari ham rivojlangan. Sanoat korxonalarining aksari qismi Kaliningrad, Çernyaxovsk, Gusev, Svetlogorsk, Neman va b. şaharlarda joylaşgan. Q.q.ning asosiy tarmoklari: sut-göşt çorvaçiligi, çöçqaçilik, parrandaçilik. Qoramol, çöçqa, qöy va eçki bo-qiladi. Baliq ovlanadi. Sabzavotçilik va kartoşkaçilik b-n şuğullaniladi. Ğalla (bahorgi arpa, suli, kuzgi buğdoy, javdar), yem-xaşak ekinlari ekiladi. Möynali darrandaçilik rivojlangan. Dengiz transporta (portlari — Kaliningrad va Baltiysk) taraqqiy etgan. Neman va Pregolya daryolarida kema qatnaydi. Kurortlari — Svetlogorsk, Zelenogradsk.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛИНИНГРАД ВИЛОЯТИ - РФда ги вилоят. 1946 й. 7 апр.да ташкил этилган. Майд. 15,1 минг км2. Аҳолиси 951,3 минг киши (2000), асосан, рус, белорус, украинлар; шаҳарликлар 79%ни ташкил қилади. 13 туманга бўлинган, 22 шаҳар, 5 шаҳарча бор (2000). Маркази — Калининград ш. К.в. Болтиқ денгизи жан.-шарқий соҳилининг бир қисмини эгаллайди. Жан.да Польша б-н чегарадош. Ер юзаси бир оз кўтарилган пасттекислик, жан-шарқида Болтиқ грядаси бор. Соҳили қумли пляждан иборат. Шим. да К.в. ҳудудининг бир қисми денгиз сатҳидан пастда жойлашган. Фойдали қазилмалардан тоштуз, қўнғир кўмир, гил, қурилиш қумлари, нефть, торф бор. Иқлими денгиз иклими б-н мўътадил континентал иклим орасида. Янв. нинг ўртача т-раси —3° дан —5° гача, июлники 15—17°. Йилига қарийб 700 мм ёғин тушади. Вегетация даври 155— 180 кун. Ҳудудининг 12% ички сувлар б-н банд. Йирик дарёлари: Неман ва Преголя. Юздан ортиқ кўл бор. Вилоятнинг 7% ҳудуди ботқоқлик. Тупроқлари подзол ва чимли подзол тупроқлар. Асосий саноат тармоқлари: озиқ-овқат (асосан, балиқни қайта ишлаш), машинасозлик, целлюлоза-қоғоз, енгил саноат. Каҳрабо қазиб олинади ва ишлов берилади (Янтарний ш.). Машинасозлик корхоналари, балиқ саноати учун жиҳозлар, компьютерлар, Ернинг сунъий йўлдошлари учун кичик ракета двигателлари, газ қувурлари учун жиҳозлар, ёритиш техникаси, микродвигателлар, савдо жиҳозлари, ўзи юк ортадиган йирик вагон-думпкарлар, электр юк ортиш машиналари, кемалар ва б. ишлаб чиқарилади. Ёғочсозлик ва целлюлоза-қоғоз саноатлари учун хом ашё Россиянинг шим.дан келтирилади. Қурилиш материаллари и.ч., енгил, гўшт ва сут, мебель саноатлари ҳам ривожланган. Саноат корхоналарининг аксари қисми Калининград, Черняховск, Гусев, Светлогорск, Неман ва б. шаҳарларда жойлашган. Қ.қ.нинг асосий тармоклари: сут-гўшт чорвачилиги, чўчқачилик, паррандачилик. Қорамол, чўчқа, қўй ва эчки бо-қилади. Балиқ овланади. Сабзавотчилик ва картошкачилик б-н шуғулланилади. Ғалла (баҳорги арпа, сули, кузги буғдой, жавдар), ем-хашак экинлари экилади. Мўйнали даррандачилик ривожланган. Денгиз транспорта (портлари — Калининград ва Балтийск) тараққий этган. Неман ва Преголя дарёларида кема қатнайди. Курортлари — Светлогорск, Зеленоградск.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.