Kaliyli tuzlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49-b. — ziyouz.com
Kaliyli tuzlar - suvda oson eriydigan kaliyli, kaliy-natriyli va kaliy-magniyli minerallardan hosil bölgan çökindi xemogen jinslar. Muhim minerallari: silvin, silvinit, karnallit, kaliyli dala şpati (ortoklaz), muskovit (kaliyli slyuda), poligalit, kainit, langbeynit, alunit va b. K.t. quyuqlaşib kon xreil qiluvçi çökindi hosilalardir. Tabiatda oş tuzi b-n birga qalinligi bir neça sm dan önlab m gaça qatlam yoki linza körinişida uçraydi. Maydoni bir neça km2 dan ming km2 gaça (konlari, havzalar) böladi. Köp hollarda suv havzalariga silvin (KCL) va natriyli tuz-galit (№C1)ning kelib tuşişi natijasida hosil böladi. Suvning şörligi 32—35%s ga yetganda K.t. çöka boşlaydi. K2O rudasining sanoat ahamiyatiga molik tarkibi 12—30%. Özbekistonda Surxondaryo, Qaşqadaryo va Buxoro viloyatlari, şuningdek, Krraqalpoğistonda (Tubegatan koni) K.t. konlari topilgan. K.t.ning katta uyumlari köl yotqiziqlarida (Eritreya) va Ölik dengiz namakoblarida mavjud. Dunyodagi yirik havzalari: Stassfurt (Germaniya), Elzas (Fransiya), Yuqori Kama (RF), Qozoğiston ğarbida, Karpat oldi (Ukraina), Pripyat (Belorussiya), Delaver (AQŞ), Saskaçevan (Kanada) va b. K.t. kimyo sanoatida kaliyli öğitlar olişda asosiy xom aşyo xisoblanadi. Şuningdek, elektrometallurgiya, tibbiyot, pirotexnikada, oyna-şişa, böyoq kabilar i.ç.da qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛИЙЛИ ТУЗЛАР - сувда осон эрийдиган калийли, калий-натрийли ва калий-магнийли минераллардан ҳосил бўлган чўкинди хемоген жинслар. Муҳим минераллари: сильвин, сильвинит, карналлит, калийли дала шпати (ортоклаз), мусковит (калийли слюда), полигалит, каинит, лангбейнит, алунит ва б. К.т. қуюқлашиб кон хреил қилувчи чўкинди ҳосилалардир. Табиатда ош тузи б-н бирга қалинлиги бир неча см дан ўнлаб м гача қатлам ёки линза кўринишида учрайди. Майдони бир неча км2 дан минг км2 гача (конлари, ҳавзалар) бўлади. Кўп ҳолларда сув ҳавзаларига сильвин (KCL) ва натрийли туз-галит (№С1)нинг келиб тушиши натижасида ҳосил бўлади. Сувнинг шўрлиги 32—35%с га етганда К.т. чўка бошлайди. К2О рудасининг саноат аҳамиятига молик таркиби 12—30%. Ўзбекистонда Сурхондарё, Қашқадарё ва Бухоро вилоятлари, шунингдек, Кррақалпоғистонда (Тубегатан кони) К.т. конлари топилган. К.т.нинг катта уюмлари кўл ётқизиқларида (Эритрея) ва Ўлик денгиз намакобларида мавжуд. Дунёдаги йирик ҳавзалари: Стассфурт (Германия), Эльзас (Франция), Юқори Кама (РФ), Қозоғистон ғарбида, Карпат олди (Украина), Припять (Белоруссия), Делавэр (АҚШ), Саскачеван (Канада) ва б. К.т. кимё саноатида калийли ўғитлар олишда асосий хом ашё хисобланади. Шунингдек, электрометаллургия, тиббиёт, пиротехникада, ойна-шиша, бўёқ кабилар и.ч.да қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.