Kalkulyatsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 68-b. — ziyouz.com
Kalkulyatsiya (lot. calculatio, calculo — hisoblayman, hisob-kitob) — mahsulot birligi yoki bajarilgan iş tannarxini hisoblab çiqariş. K. tannarx böyiça reja yoki hisobotning asosiy körsatkiçlaridan biri hisoblanadi. Korxonada aniq bir turdagi mahsulot birligini i.ç. va sotiş böyiça, şuningdek, xalq xöjaligining sanoat, transport va b. tarmoqlarida iş birligini (taşiş, ta'mirlaş va b.) bajariş uçun qilingan xarajatlarni pul şaklida ifoda etadi. K. quyidagi turlarga bölinadi: reja K.si (ilğor işlab çiqarişni va mehnatni taşkil etişning ilğor usullarida mehnat sarflari meyorlari asosida tuziladi). Bunday K. navbatdagi davr uçun (yil, çorak) ayrim mahsulotlarning örtaça tannarxini belgilaşda qöllaniladi, ulgurji narxni belgilaşga asos böladi; hisobot K. (xatga oliş ma'lumotlari asosida hisoblanadi, reja vazifalari bajarilişini nazorat qiliş uçun tuziladi, amaldagi xarajatlar darajasini körsatadi); normativ K. (i.ç. vositalari va iş vaqtidan foydalanişning mavjud meyorlari asosida tuziladi); l o y i ha K. (boşqa körsatkiçlar b-n bir qatorda kapital qöyilmalar va yangi texnikaning iqtisodiy samaradorligini aniqlaşda qöllaniladi). Şuningdek, tannarx K.si işlab çiqariş, töliq, tarmoq va b. K.larga bölinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЛЬКУЛЯЦИЯ (лот. calculatio, calculo — ҳисоблайман, ҳисоб-китоб) — маҳсулот бирлиги ёки бажарилган иш таннархини ҳисоблаб чиқариш. К. таннарх бўйича режа ёки ҳисоботнинг асосий кўрсаткичларидан бири ҳисобланади. Корхонада аниқ бир турдаги маҳсулот бирлигини и.ч. ва сотиш бўйича, шунингдек, халқ хўжалигининг саноат, транспорт ва б. тармоқларида иш бирлигини (ташиш, таъмирлаш ва б.) бажариш учун қилинган харажатларни пул шаклида ифода этади. К. қуйидаги турларга бўлинади: режа К.си (илғор ишлаб чиқаришни ва меҳнатни ташкил этишнинг илғор усулларида меҳнат сарфлари меъёрлари асосида тузилади). Бундай К. навбатдаги давр учун (йил, чорак) айрим маҳсулотларнинг ўртача таннархини белгилашда қўлланилади, улгуржи нархни белгилашга асос бўлади; ҳисобот К. (хатга олиш маълумотлари асосида ҳисобланади, режа вазифалари бажарилишини назорат қилиш учун тузилади, амалдаги харажатлар даражасини кўрсатади); норматив К. (и.ч. воситалари ва иш вақтидан фойдаланишнинг мавжуд меъёрлари асосида тузилади); л о й и ҳа К. (бошқа кўрсаткичлар б-н бир қаторда капитал қўйилмалар ва янги техниканинг иқтисодий самарадорлигини аниқлашда қўлланилади). Шунингдек, таннарх К.си ишлаб чиқариш, тўлиқ, тармоқ ва б. К.ларга бўлинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.