Kalla suyagi

Kalla suyagi KALLA SUYAGI, boş skeleti -umurtqali xdyvonlar va odamning boş skeleti. Katta yoşdagi kişilarda K.s. çoklar b-n birlaşgan, çaqaloqlarda bu suyaklar örtasida suyaklanmagan kism — liqildoklar böladi. Odam kallasi 23 suyakdan iborat, ular juft va ayrimlari toq böladi. Odamda boş miya juda rivojlanganligi uçun K.s.ning miya qismi (K.s. qutisi) katta, yuz qismi pastga çözilgan, hayvonlarda esa yuz qismi oldinga çözilgan bölib, K.s.ning asosiy qismini taşkil etadi. K.s. miya va u b-n birga takomil etgan sezgi a'zolarining tayançi, ularni taşqi muhit ta'siridan saqlab turadi. Bulardan taşqari, K.s.ning yuz qismida organizm hayot faoliyati uçun muhim ahamiyatga ega bölgan nafas sistemasining boşlaniş qismi — burun böşliği, ovqat hazm qiliş sistemasining boşlaniş qismi — oğiz böşliği va eşitiş hamda muvozanatni saqlaş a'zolari joylaşgan. K.s. ning miya bölimi tepa tomondan kalla qopqoği b-n çegaralangan bölib, içida boş miya joylaşadigan kalla böşliğidan iborat. Kalla böşliği umurtqa kanalining kengaygan uçi bölib, u yerda boş miya pardalarga öralgan holda joylaşgan. Kalla tubidagi teşiklar orqali nervlar (köruv, hidlov, uçlik, yuz, eşituv nervlari va b.) va qon tomirlari (uyqu arteriyalari, böyinturuq venalari) ötadi. Çakka suyagida örta quloq böşliği va içki quloq bor. K.s. ning örtasi asosidagi turk egarida gipofiz yotadi. Ensa suyagida uzunçoq miya joylaşgan. K.s. asosidagi eng katta teşik — ensa t ye ş i g i orqali uzunçoq miya orqa miyaga tuşadi. K. s gumbazini hosil qiladigan har bir suyak 2 plastinkadan iborat: taşqi plastinkasi qalinroq, içki (miyaga qaragan) plastinka mört va sinuvçan (buni şişasimon plastinka deb ham ataladi) bölib, boş zarb yeganda (hatto taşqi plastinka şikastlanmaganda ham) sinişi va bunda miya pardasi yirtilib, qon oqişi yoki boş miyani jarohatlaşi mumkin, bu esa hayot uçun xavflidir. Şuning uçun K. s. şikastlanganda uni rentgenda tekşirmasdan, K.s.ning içki plastinkasi holatini aniqlamasdan aniq bir xulosaga keliş qiyin. K.s. ning 2 plastinkasi oraliğida yupqa ğovak modda va vena kanallari mavjud. Kanaldan ötgan qon tomir miya böşliğidagi pardalardan hosil bölgan vena sinuslarini kallani qoplab turgan teri venalari b-n qöşadi. Bu venalar miya böşliğidagi qon oqimini bir meyorda saqlaydi. Ba'zan kalla terisi jarohatlanganda zudlik b-n çora köriş lozim, aks holda jarohatlangan sohadan qon tomir orqali miyaga mikroblar ötib, köpgina noxuşliklarga olib kelişi mumkin. K.s.ning miya qismi — ensa suyagi, peşona suyagi, bir juft tepa suyagi, ponasimon suyak, ğalvir suyak va bir juft çakka suyaklardan tuzilgan. K.s. ning yuz qismi yuqori jağ, bir juft tanglay, yonoq, burun, köz yoşi, pastki çiğanoq, dimoğ hamda pastki jağ va til osti suyaklaridan iborat. Bu suyaklar (pastki jağ suyagidan taşqari) bir-biriga özaro çok hosil qilib, pastki jağ suyagi esa böğim orqali birikadi. Yangi tuğilgan bola kallasining miya qismi yuz qismiga nisbatan kattaroq böladi; suyaklaniş bevosita parda davridan boşlanadi, natijada çaqaloqlarda suyaklar oraliğida parda b-n qoplangan qismlar — liqildoqlar uçraydi. K.s. bola tuğilişi vaqtida garmonga öxşab yiğilib, tuğilişni osonlaştiradi. Liqildoklar 2—3 oydan bir yoşgaça suyaklanib böladi, suyaklaniş keçikkanda bolalarga baliq moyi berib turiş, köproq oçiq havoda olib yuriş lozim. K.s. haddan taşqari katta (makrotsefaliya) yoki juda kiçik (mikrotsefaliya), şakli har xil (çözinçoq, yumaloq va h.k.) bölib, hajmlarning turliça bölişi odamning akl-idrokiga heç qanday ta'sir etmasligi ilmiy jihatdan isbotlangan.