Kamon
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 89–90-b. — ziyouz.com
Kamon KAMON, k a mal ak, yey, öq-yoy — mezolit davrida (mil. av. 10—5 ming yillik) ibtidoiy ovçilar tomonidan ixtiro qilinib, 17-a.gaça ba'zi joylarda 20-a.gaça qöllanilgan ov va jang quroli. Hamma xalq va qabilalarda (Avstraliya va Mikroneziyadan taşqari) qöllanilgan. K.ning ixtiro qilinişi kişilik tarixida ulkan yutuq bölgan. U ibtidoiy odamlarning parranda va darrandalarni ovlaşda juda qöl kelgan. K. aslini olganda inson tomonidan ixtiro etilgan birinçi mexanizm edi. K. yengilligi, qulayligi, möljalga bexato urişi hamda tez otişi jihatidan özidan oldin işlatib kelingan itqitiladigan diskdan ustun turgan. K.ning keng tarqalişi ibtidoiy ovçilikning yanada taraqqiy etişiga imkon berdi, ovçilarning kundalik mehnatini yengillaştirdi, ularga ozmi-köpmi oziq-ovqatni ğamlab olişlariga imkon tuğdirdi. K. 2 qismdan iborat: egma çöp; tirkaş. K.ning egma çöpi sariq tol, sambit, yovvoyi jiyda va jinğil şoxidan yasalib, uning ikki uçiga ba'zan suyak yoki qimmatli metall qoplangan. K.ning tirkaşi, asosan, paydan qilingan. K.ning 2 xili mavjud: oddiy K.; murakkab K. Oddiy K. yarim doyra şaklida. Murakkab K. esa yoyilgan qöş qanot şaklida. Murakkab K. asrlar davomida takomillaşib borgan. Asosan, Şarq xalqlari qöllagan. Murakkab K. Örta Osiyo xalklariga mil. av. 1-ming yillikdan ma'löm. U Örta Osiyo xalqlari harbiy texnikasida sönggi örta asrlarga qadar eng muhim jangovar qurol vazifasini bajarib kelgan. Xunnular davrida (mil. av. 3-a.) turkiy qavmlar K. öqini otganda huştak tovuşini eslatuvçi yangi turini ixtiro etişgan; hunnular saltanatini vujudga kelişida uning roli katta bölgan. Manbalarga köra, örta asrlarda K. öqi 500—600 m.dan ziyod masofaga yetgan. Qadimdan hozirgaça K.dan öq otiş sportning muhim turlaridan biri bölib musobaqalar uyuştiriladi. Musobaqalarda K. öqi 900 m gaça masofaga borgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАМОН, к а мал ак, ей, ўқ-ёй — мезолит даврида (мил. ав. 10—5 минг йиллик) ибтидоий овчилар томонидан ихтиро қилиниб, 17-а.гача баъзи жойларда 20-а.гача қўлланилган ов ва жанг қуроли. Ҳамма халқ ва қабилаларда (Австралия ва Микронезиядан ташқари) қўлланилган. К.нинг ихтиро қилиниши кишилик тарихида улкан ютуқ бўлган. У ибтидоий одамларнинг парранда ва даррандаларни овлашда жуда қўл келган. К. аслини олганда инсон томонидан ихтиро этилган биринчи механизм эди. К. енгиллиги, қулайлиги, мўлжалга бехато уриши ҳамда тез отиши жиҳатидан ўзидан олдин ишлатиб келинган итқитиладиган дискдан устун турган. К.нинг кенг тарқалиши ибтидоий овчиликнинг янада тараққий этишига имкон берди, овчиларнинг кундалик меҳнатини енгиллаштирди, уларга озми-кўпми озиқ-овқатни ғамлаб олишларига имкон туғдирди. К. 2 қисмдан иборат: эгма чўп; тиркаш. К.нинг эгма чўпи сариқ тол, самбит, ёввойи жийда ва жинғил шохидан ясалиб, унинг икки учига баъзан суяк ёки қимматли металл қопланган. К.нинг тиркаши, асосан, пайдан қилинган. К.нинг 2 хили мавжуд: оддий К.; мураккаб К. Оддий К. ярим дойра шаклида. Мураккаб К. эса ёйилган қўш қанот шаклида. Мураккаб К. асрлар давомида такомиллашиб борган. Асосан, Шарқ халқлари қўллаган. Мураккаб К. Ўрта Осиё халкларига мил. ав. 1-минг йилликдан маълўм. У Ўрта Осиё халқлари ҳарбий техникасида сўнгги ўрта асрларга қадар энг муҳим жанговар қурол вазифасини бажариб келган. Хуннулар даврида (мил. ав. 3-а.) туркий қавмлар К. ўқини отганда ҳуштак товушини эслатувчи янги турини ихтиро этишган; ҳуннулар салтанатини вужудга келишида унинг роли катта бўлган. Манбаларга кўра, ўрта асрларда К. ўқи 500—600 м.дан зиёд масофага етган. Қадимдан ҳозиргача К.дан ўқ отиш спортнинг муҳим турларидан бири бўлиб мусобақалар уюштирилади. Мусобақаларда К. ўқи 900 м гача масофага борган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.