Kampilobakterioz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 92-b. — ziyouz.com
Kampilobakterioz KAMPILOBAKTERIOZ, v i b r i o z— hayvonlarda uçraydigan yuqumli infeksion kasallik. Asosan, qoramol va qöylar kasallanadi, çöçqa, eçki, tovuklar va odamga yuqişi mumkin. Kasallik hayvonlar jinsiy organlari zararlanişi b-n keçadi. Infeksiya jinsiy organlarning şilliq pardasida bölib, hayvonlarni qoçiriş vaqtida, şuningdek, töşama, ozuqa va b. orqali yuqadi. Kasallik qözğatuvçi — Campylobacter fetus (vibriofetus) veneralis hisoblanadi. Kasallik dunyoning barça mamlakatlarida qayd qilingan. Kasallik qözğatuvçisi 1903—13 y.larda topilgan. Kasal haivon qisir qoladi va sutdan çiqadi, oriqlaydi, böğoz bölsa bola taşlaydi, bolasi köpinça ölik tuğiladi, tirik tuğilgani 1—2 kunda öladi, yöldoşi köp hollarda tuşmaydi, qon va yiring aralaş şilliq suyuqlik çiqib turadi. Erkak hayvonlarda uruğdoni yalliğlanadi. Kasallik klinik, epizootologik, bakteriologik, serologik ma'lumotlarga asosan aniqlanadi. Davolaş: kasal qoramollarga streptomitsin, penitsillin, bitsilin va b. dorilar beriladi, 3 marta ketma-ket uruğlantirilgandan keyin böğoz bölmagan sigir hamda ğunajinning baçadoniga (kuyikiş vaqtida), buqalarning preputsiya böşliği va muşak oraliğiga (3—4 kun qatorasiga) antibiotik yuboriladi. Davolangandan söng bir oy ötgaç, buqalarning spermasi va preputsiya şilliği tekşirilib, ularning tuzalganligi aniqlanadi. Kasal qöylar ham antibiotiklar b-n davolanadi. Bundan taşqari, qöy baçadoniga kaliy permanganat eritmasi yuboriladi. Oldini oliş: hayvonlar sinçiklab tekşiriladi, kasallangan hayvonlar ajratib, alohida boqiladi, davolanadi, sun'iy qoçiriş usulidan foydalaniladi, nosoğlom xöjaliklar dezinfeksiya qilinadi. Ad.: Şopölatov J., Burxonova H., Jiyanov Ya ., Epizootologiya va mikrobioloşya asoslari, T., 1991; Parmonov M., S ayilkulov B., Parmonov J., Epi fooiojioi mya. T., 1996. Hoşim Nurmamatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАМПИЛОБАКТЕРИОЗ, в и б р и о з— ҳайвонларда учрайдиган юқумли инфекцион касаллик. Асосан, қорамол ва қўйлар касалланади, чўчқа, эчки, товуклар ва одамга юқиши мумкин. Касаллик ҳайвонлар жинсий органлари зарарланиши б-н кечади. Инфекция жинсий органларнинг шиллиқ пардасида бўлиб, ҳайвонларни қочириш вақтида, шунингдек, тўшама, озуқа ва б. орқали юқади. Касаллик қўзғатувчи — Campylobacter fetus (vibriofetus) veneralis ҳисобланади. Касаллик дунёнинг барча мамлакатларида қайд қилинган. Касаллик қўзғатувчиси 1903—13 й.ларда топилган. Касал ҳаивон қисир қолади ва сутдан чиқади, ориқлайди, бўғоз бўлса бола ташлайди, боласи кўпинча ўлик туғилади, тирик туғилгани 1—2 кунда ўлади, йўлдоши кўп ҳолларда тушмайди, қон ва йиринг аралаш шиллиқ суюқлик чиқиб туради. Эркак ҳайвонларда уруғдони яллиғланади. Касаллик клиник, эпизоотологик, бактериологик, серологик маълумотларга асосан аниқланади. Даволаш: касал қорамолларга стрептомицин, пенициллин, бицилин ва б. дорилар берилади, 3 марта кетма-кет уруғлантирилгандан кейин бўғоз бўлмаган сигир ҳамда ғунажиннинг бачадонига (куйикиш вақтида), буқаларнинг препуция бўшлиғи ва мушак оралиғига (3—4 кун қаторасига) антибиотик юборилади. Даволангандан сўнг бир ой ўтгач, буқаларнинг спермаси ва препуция шиллиғи текширилиб, уларнинг тузалганлиги аниқланади. Касал қўйлар ҳам антибиотиклар б-н даволанади. Бундан ташқари, қўй бачадонига калий перманганат эритмаси юборилади. Олдини олиш: ҳайвонлар синчиклаб текширилади, касалланган ҳайвонлар ажратиб, алоҳида боқилади, даволанади, сунъий қочириш усулидан фойдаланилади, носоғлом хўжаликлар дезинфекция қилинади. Ад.: Шопўлатов Ж., Бурхонова Ҳ., Жиянов Я ., Эпизоотология ва микробиолошя асослари, Т., 1991; Пармонов М., С айилкулов Б., Пармонов Ж., Эпи fooiojioi мя. Т., 1996. Ҳошим Нурмаматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.