Kampirtepa
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93-b. — ziyouz.com
Kampirtepa — qad. şahar xarobasi (mil.av. 3—mil.Z-a.). Amudaryoning öng sohilida, Surxondaryo viloyatidagi Şörob qişloğidan 0,5 km ğarbda joylaşgan. K. 2 qism; qal'a va undan ğarb va şarq tomonda joylaşgan, atrofi devor b-n öralmagan qismdan iborat. Ğarbdan şarqqa tomon umumiy uz. 750 m, şim. dan jan.ga —200—250 m. Qal'a (mayd. 4 ga) ark va turar joylardan taşkil topgan. Uning atrofi qalinligi 5 m keladigan mustahkam mudofaa devori b-n örab olingan; devorga içki yölaklar qilingan, burçaklarida minoralar örnatilgan bölib, xandaq b-n öralgan. Ark qal'aning markaziy qismida joylaşgan, jan. tomondan uning bir kismini suv yuvib ketgan. Arkning mayd. — 1, 3 ga, jan.-şarqiy burçagida darvozasi bölgan. Ark xom ğiştdan qalinligi 5 m ga yaqin devor b-n qurşalgan. Devor atrofi kengligi 10 m lik xandaq b-n örab olingan. Arkning içki qismida turli maqsadlar uçun möljallangan xonalar joylaşib, ular özaro yölaklar b-n boğlangan 4 ta yirik blokni taşkil qiladi. K.ning mustahkamlan-magan qismi, asosan, dafn inşootlari majmuasi b-n band. Uning şim. ğarbiy qismida, 0,5 ga lik maydonda naus tipidagi 10 dafn inşooti joylaşgan bölib, ular hajmi 33—34—35 X 33—34—35 X 13—14 sm lik kvadrat şakldagi xom ğiştdan terilgan. Şar-qiy qismda yana bir dafn inşooti bölib, uning tarhi törtburçak, şim.dan jan.ga tomon çözilib, uz. 66,5 m, kengligi 3—4,2 m bölib, bir-biridan yölaklar b-n ajratilgan uçta binodan iborat. K.ning mana şu qismidan tarhi aylana şaklda bölgan xumdon topilgan. K.dagi hayot uçta asosiy davrga bölinadi: B i r i n ç i davr (mil.av. 3—2-a.lar) — K.ning jan. qismida, bölajak ark örnida qal'aning vujudga kelişi; Yunon-Baqtriya podşoligi davriga oid turar joilarning katta qismini Amudaryo suvi yuvib ketgan. Ikkinçi davr (mil. av. 2— 1-a.lar) — ark örnida hayot qisman jonlana boşlagan. Uçinçi davr (mil. 1—2-a.lar) — K.ning yuksalgan davri, mustahkam qal'a bunyod etilişi, uning tizimining şakllanişi. K.dan köplab sopol idişlar, bezak buyumlari, haykalçalar va b. topilgan. Ad.: Rtveladze E., Velikiy şelko-viy put, T., 1999; Surxondaryo, Albom, T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАМПИРТЕПА — қад. шаҳар харобаси (мил.ав. 3—мил.З-а.). Амударёнинг ўнг соҳилида, Сурхондарё вилоятидаги Шўроб қишлоғидан 0,5 км ғарбда жойлашган. К. 2 қисм; қалъа ва ундан ғарб ва шарқ томонда жойлашган, атрофи девор б-н ўралмаган қисмдан иборат. Ғарбдан шарққа томон умумий уз. 750 м, шим. дан жан.га —200—250 м. Қалъа (майд. 4 га) арк ва турар жойлардан ташкил топган. Унинг атрофи қалинлиги 5 м келадиган мустаҳкам мудофаа девори б-н ўраб олинган; деворга ички йўлаклар қилинган, бурчакларида миноралар ўрнатилган бўлиб, хандақ б-н ўралган. Арк қалъанинг марказий қисмида жойлашган, жан. томондан унинг бир кисмини сув ювиб кетган. Аркнинг майд. — 1, 3 га, жан.-шарқий бурчагида дарвозаси бўлган. Арк хом ғиштдан қалинлиги 5 м га яқин девор б-н қуршалган. Девор атрофи кенглиги 10 м лик хандақ б-н ўраб олинган. Аркнинг ички қисмида турли мақсадлар учун мўлжалланган хоналар жойлашиб, улар ўзаро йўлаклар б-н боғланган 4 та йирик блокни ташкил қилади. К.нинг мустаҳкамлан-маган қисми, асосан, дафн иншоотлари мажмуаси б-н банд. Унинг шим. ғарбий қисмида, 0,5 га лик майдонда наус типидаги 10 дафн иншооти жойлашган бўлиб, улар ҳажми 33—34—35 X 33—34—35 X 13—14 см лик квадрат шаклдаги хом ғиштдан терилган. Шар-қий қисмда яна бир дафн иншооти бўлиб, унинг тарҳи тўртбурчак, шим.дан жан.га томон чўзилиб, уз. 66,5 м, кенглиги 3—4,2 м бўлиб, бир-биридан йўлаклар б-н ажратилган учта бинодан иборат. К.нинг мана шу қисмидан тарҳи айлана шаклда бўлган хумдон топилган. К.даги ҳаёт учта асосий даврга бўлинади: Б и р и н ч и давр (мил.ав. 3—2-а.лар) — К.нинг жан. қисмида, бўлажак арк ўрнида қалъанинг вужудга келиши; Юнон-Бақтрия подшолиги даврига оид турар жоиларнинг катта қисмини Амударё суви ювиб кетган. Иккинчи давр (мил. ав. 2— 1-а.лар) — арк ўрнида ҳаёт қисман жонлана бошлаган. Учинчи давр (мил. 1—2-а.лар) — К.нинг юксалган даври, мустаҳкам қалъа бунёд этилиши, унинг тизимининг шаклланиши. К.дан кўплаб сопол идишлар, безак буюмлари, ҳайкалчалар ва б. топилган. Ад.: Ртвеладзе Э., Великий щелко-вый путь, Т., 1999; Сурхондарё, Альбом, Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.